مورد نظر خود را آورده و صحيح دانسته است . ذهبى نيز در التلخيص در تصحيح بسيارى از آنها با الحاكم اتفاق نظر داشته است .
ب ) احاديث صحيح كه در صحيحين موجود است در ساير كتب حديث شريف مانند الموطأ ، صحيح ابن خزيمه ، صحيح ابن حبان ، مستدرك الحاكم ، جامع ترمذى ، سنن ابى داود و نسائى ، ابن ماجه ، دارقطنى ، بيهقى و ديگران نيز موجود مىباشد و اين نكتهاى بسيار روشن است .
ج ) احاديث پذيرفتنى از سوى محدثان ، چهار نوع است :
- حديثى كه ذاتاً صحيح است ؛
- حديثى كه براى اثبات حديثى ديگر صحيح تلقى مىشود ؛
- حديثى كه ذاتاً حسن است ؛
- حديثى كه براى اثبات صحت حديثى ديگر ، حسن است .
پس معلوم است كه حديث صحيح در صحيحين و غيره وجود دارد ، اما حديث حسن ( قابل قبول ) در غير صحيحين موجود است . « حافظ بن حجر » در شرح نخبةالفكر با ذكر اين انواع چهارگانه ، مىگويد : « خبر آحاد كه به واسطهء فرد عادل نقل و بهصورت كامل ضبط و انحرافناپذير باشد ، ذاتاً صحيح است . نوع نخستين ، حديث پذيرفتنى در بين انواع چهارگانه است ، زيرا حديث صحيح ، قاعدتاً بايد داراى صفات فوق باشد . حديثى كه ذاتاً صحيح است در مرتبهء نخست قرار دارد . مرتبهء دوم ، حديثى است كه از طرق فراوان برسد و سستى آن بر طرف شده باشد كه اين نيز صحيح خواهد بود ، اما صحت آن ذاتى نيست . وقتى حديث به اثبات از طرق فراوان نياز نداشته باشد ذاتاً حسن است و چنانچه در يك حديث قرينهاى بهدست آيد كه قبول مطلب را ارجحيت ببخشد ، آن نيز حسن است ، اما نه حسن ذاتى . . . » .
د ) علما ، حديث صحيح را برحسب قوّت به هفت رتبه تقسيم كردهاند كه به قرار ذيل است :
1 . حديث صحيحى كه بخارى و مسلم بر سر آن توافق دارند .
2 . حديث صحيحى كه بخارى به تنهايى ، غير از مسلم ، آن را آورده است .
مصلح جهانى از ديدگاه شيعه و اهل سنت (فارسى) — صفحة 154
مساهمون: خسرو شاهى
ص١٥٤