بطور مفرد و « ابصار » بطور جمع مىآيد در جلد اول همين تفسير صفحه 50 بحث كرديم .
« نصرف » از ماده « تصريف » به معنى « تغيير » است و در اينجا منظور بيان استدلالات گوناگون و در اشكال مختلف مىباشد ، و « يصدفون » از ماده « صدف » بر وزن « هدف » به معنى جانب و ناحيه است ، و چون بهنگام روى گردانيدن و اعراض ، انسان متوجه جانب و ناحيه ديگرى مىشود اين كلمه در معنى اعراض به كار مىرود ، منتها چنان كه « راغب » در « مفردات » مىگويد :
اين ماده به معنى اعراض و روى گردانيدن شديد استعمال مىشود .
در آيه بعد به دنبال ذكر اين سه نعمت بزرگ الهى ( چشم و گوش و فهم ) كه سرچشمه تمام نعمتهاى دنيا و آخرت است اشاره به امكان سلب همه نعمتها بطور كلى كرده ، مىگويد : « به آنها بگو اگر عذاب خداوند ناگهانى و بدون مقدمه ، و يا آشكارا و با مقدمه ، به سراغ شما بيايد آيا جز ستمكاران نابود مىشوند » ؟ ! ( * ( قُلْ أَ رَأَيْتَكُمْ إِنْ أَتاكُمْ عَذابُ اللَّه بَغْتَةً أَوْ جَهْرَةً هَلْ يُهْلَكُ إِلَّا الْقَوْمُ الظَّالِمُونَ ) * ) ( 1 ) « بغتة » به معنى « ناگهانى » و « جهرة » به معنى « آشكار » است ، و قاعدتا بايد در مقابل آشكار ، پنهان ذكر گردد ، نه ناگهانى ، ولى چون امور ناگهانى معمولا مقدمات آنها مخفى و پنهان است ، زيرا اگر پنهان نبود ناگهانى نمىشد ، به اين جهت در مفهوم كلمه « بغتة » مفهوم پنهانى افتاده است .
منظور اين است تنها كسى كه قادر به انواع مجازات و گرفتن نعمتها است خدا است ، و بتها هيچ نقشى در اين ميان ندارند .
هامش
( 1 ) در باره معنى ا رايتكم و تجزيه و تركيب آن ذيل آيه 40 در همين سوره بحث كرديم و گفتيم دليلى ندارد كه آن را به معنى اخبرونى بگيريم بلكه مفهوم آن « هل علمتم » آيا دانستيد مىباشد .