اما در برابر بت سجده كردند و به طغيانگران اظهار ايمان نمودند ( * ( أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيباً مِنَ الْكِتابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ ) * ) .
به اين هم قناعت نكردند ، بلكه به كفار گفتند : راه شما از مسلمانان به هدايت نزديكتر است ( * ( وَيَقُولُونَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا هؤُلاءِ أَهْدى مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا سَبِيلًا ) * ) .
جبت و طاغوت
واژه « جبت » تنها در همين آيه از قرآن مجيد به كار رفته ، و اسم جامد است و هيچگونه مشتقاتى ندارد و مىگويند در اصل يك لغت حبشى بوده كه به معنى « سحر » يا « ساحر » و يا « شيطان » به كار مىرفته ، سپس در لغت عرب وارد شده و به همين معنى يا به معنى بت و هر معبودى غير از خدا استعمال مىشود ، و گفته مىشود كه در اصل « جبس » بوده و سپس « س » آن تبديل به « ت » شده است .
واژه « طاغوت » در هشت مورد از قرآن مجيد به كار رفته و همانطور كه در جلد اول اين تفسير صفحه 207 ذيل آيه 256 سوره بقره گفتيم ، صيغه مبالغه ( 1 ) از ماده طغيان به معنى تعدى و تجاوز از حد و مرز است و به هر چيزى كه موجب تجاوز از حد شود ( از جمله بتها ) گفته مىشود ، به همين جهت شيطان ، بت ، حاكم جبار و متكبر و هر معبودى غير از خدا و هر مسيرى كه به غير حق منتهى شود ، طاغوت ناميده مىشود ، - اين بود معنى دو واژه فوق به طور كلى .
اما در اينكه منظور از اين دو كلمه در آيه مورد بحث چيست ؟ مفسران تفسيرهاى مختلفى دارند ، بعضى گفتهاند اينها نام دو بت بودهاند كه جمعيت يهود در داستان فوق در برابر آن سجده كردند ، و بعضى گفتهاند : « جبت » در اينجا به معنى بت و طاغوت به معنى بتپرستان و يا حاميان بت است كه به عنوان سخنگوى
هامش
( 1 ) - تفسير المنار جلد سوم صفحه 35 و به عقيده بعضى مصدر است كه به معنى وصفى و صيغه مبالغه به كار رفته است .