آغاز بهار كه نور و حرارت ، روز به روز ، افزايش مىيابد ، گياهان و بسيارى از حيوانات هر روز مرحله تازه اى از تكامل خود را طى مىكنند و چون با گذشت زمان ، نور و حرارت بيشترى لازم دارند و اين موضوع به وسيله تغييرات تدريجى شب و روز تامين مىگردد ، مىتوانند به نقطه نهايى تكامل خود برسند .
هر گاه شب و روز هميشه يكسان بود ، نمو و رشد بسيارى از گياهان و حيوانات ، دچار اختلال مىشد و فصول چهارگانه كه لازمه « اختلاف شب و روز » و « چگونگى زاويه تابش آفتاب » است از بين مىرفت و طبعا انسان از فوايد اختلاف فصول بىبهره مىماند .
همچنين اگر معنى دوم در تفسير آيه را در نظر بگيريم كه آغاز شب و روز ، تدريجى است نه ناگهانى و حتما شفق و بين الطلوعين در ميان اين دو است ، روشن مىشود كه اين تدريجى بودن شب و روز ، براى ساكنان زمين نعمت بزرگى است ، زيرا كم كم با تاريكى يا روشنايى آشنا مىشوند و نيروهاى جسمى و زندگى اجتماعى آنان بر آن منطبق مىگردد ، در غير اين صورت ، مسلما ناراحتيهايى به وجود مىآمد .
2 - جمله « * ( تُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَتُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ ) * » و شبيه آن در چندين آيه از قرآن مجيد به چشم مىخورد كه مىگويد : « خداوند زنده را از مرده و مرده را از زنده بيرون مىآورد » .
منظور از بيرون آوردن « زنده » از « مرده » همان پيدايش حيات از موجودات بىجان است ، زيرا مىدانيم آن روز كه زمين آماده پذيرش حيات شد ، موجودات زنده از مواد بىجان به وجود آمدند ، از اين گذشته دائما در بدن ما و همه موجودات زنده عالم ، مواد بى جان ، جزو سلولها شده ، تبديل به موجود زنده مىگردند .
پيدايش مردگان از موجودات زنده ، نيز دائما در مقابل چشم ما مجسم است .
در حقيقت آيه اشاره به قانون تبادل دائمى مرگ و حيات است كه
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 495
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤٩٥