ما در بالا گفتيم هم با معنى اصلى اين دو واژه كاملا مناسب است ، و هم با شان نزول آيه ، و هم با رواياتى كه در تفسير آيه وارد شده ، و هم با خود آيه مورد بحث ، سازگارتر مىباشد .
زيرا در ذيل آيه فوق مىخوانيم كه افراد مغرض ، هميشه آيات متشابه را دستاويز خود قرار مىدهند ، بديهى است آنها از آياتى سوء استفاده مىكنند كه در به دو نظر تاب تفسيرهاى متعددى دارد و اين خود مىرساند كه « متشابه » به آن معنى است كه در بالا گفته شد .
براى نمونه آيات متشابه ، قسمتى از آيات مربوط به صفات خدا و چگونگى معاد را مىتوان ذكر كرد ، مانند « يَدُ اللَّه فَوْقَ أَيْدِيهِمْ » « دست خدا بالاى دستهاى آنها است » ( 1 ) كه درباره قدرت خداوند مىباشد « وَاللَّه سَمِيعٌ عَلِيمٌ » « خداوند شنوا و دانا است » ( 2 ) كه اشاره به علم خدا است و مانند « وَنَضَعُ الْمَوازِينَ الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيامَةِ » « ترازوهاى عدالت را در روز رستاخيز قرار مىدهيم » ( 3 ) كه در باره وسيله سنجش اعمال سخن مىگويد :
بديهى است نه خداوند دست ( به معنى عضو مخصوص ) دارد و نه گوش ( به همين معنى ) و نه ترازوى سنجش اعمال ، شبيه ترازوهاى ماست ، بلكه اينها اشاره به مفاهيم كلى قدرت و علم و وسيله سنجش مىباشد .
اين نكته نيز لازم به يادآورى است كه محكم و متشابه ، به معنى ديگرى نيز در قرآن آمده است ، در اول سوره هود مىخوانيم « كِتابٌ أُحْكِمَتْ آياتُه » در اين آيه تمام آيات قرآن ، « محكم » قلمداد شده است ، و منظور از آن ارتباط و به هم پيوستگى آيات قرآن است . و در آيه 23 سوره « زمر » مىخوانيم كِتاباً مُتَشابِهاً . . .
يعنى كتابى كه تمام آيات آن ، متشابه است ، « متشابه » در اينجا يعنى همانند يكديگر
هامش
( 1 ) سوره فتح ، آيه 10 .
( 2 ) سوره بقره ، آيه 224 .
( 3 ) سوره انبياء ، آيه 47 .