( * ( هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتابَ مِنْه آياتٌ مُحْكَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتابِ وَأُخَرُ مُتَشابِهاتٌ ) * ) .
اين آيات متشابه محكى است براى آزمايش افراد كه عالمان راستين و فتنه گران لجوج را از هم جدا مىسازد ، لذا به دنبال آن مىفرمايد : « اما كسانى كه در قلوبشان انحراف است پيروى از متشابهات مىكنند تا فتنه انگيزى كنند و تفسير ( نادرستى بر طبق اميال خود ) براى آن مىطلبند ( تا مردم را گمراه سازند ) در حالى كه تفسير آن را جز خدا و راسخان در علم نمىدانند » ( * ( فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ ما تَشابَه مِنْه ابْتِغاءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغاءَ تَأْوِيلِه وَما يَعْلَمُ تَأْوِيلَه إِلَّا اللَّه وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ ) * ) . ( 1 )
سپس مىافزايد : آنها هستند كه بر اثر درك صحيح معنى محكمات و متشابهات « مىگويند ما به همه آنها ايمان آوردهايم ( چرا كه ) همه از سوى پروردگار ما است » ( * ( يَقُولُونَ آمَنَّا بِه كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنا ) * ) .
« ( آرى ) جز صاحبان فكر و خردمندان متذكر نمىشوند » ( * ( وَما يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُوا الأَلْبابِ ) * ) .
نكتهها :
در اين آيه مباحث مهمى است كه بايد هر يك به طور مستقل مورد بحث قرار گيرد .
1 - منظور از آيات محكم و متشابه چيست ؟
واژه « محكم » در اصل از « احكام » به معنى ممنوع ساختن ، گرفته شده است و به همين دليل به موجودات پايدار و استوار ، محكم مىگويند ، زيرا عوامل انحرافى را مىزدايند و نيز سخنان روشن و قاطع كه هر گونه احتمال خلاف را از
هامش
( 1 ) « زيغ » در اصل به معنى انحراف از حالت مستقيم و مايل شدن به يك طرف است و بودن زيغ در قلب ، به معنى انحراف اعتقادات از راه راست ، به طرق انحرافى است .