ساختن افراد شايسته از نتيجه اعمال نيكشان در سراى ديگر است ، اين نوع هدايت مخصوص افراد با ايمان و درستكار است ، قرآن مجيد مىگويد :
« سَيَهْدِيهِمْ وَيُصْلِحُ بالَهُمْ » اين جمله كه بعد از ذكر فداكارى شهيدان راه خدا آمده است مىگويد :
« خداوند آنها را هدايت مىكند و حال آنها را بهبودى مىبخشد » ( 1 ) . بديهى است اين نوع هدايت تنها مربوط به برخوردارى آنان از نتائج سودمند عملشان در جهان ديگر است .
اما در واقع اين چهار نوع هدايت مراحل مختلفى از يك « حقيقت » هستند كه هر كدام بعد از ديگرى قرار گرفته است . زيرا نخست هدايت تكوينى خداوند به سراغ انسان مىآيد و عقل و فكر و قواى ديگر را در اختيار او مىگذارد ( هدايت تكوينى ) .
و سپس هدايت و راهنمايى انبياء شروع مىشود و آنها مردم را به راه حق دعوت مىكنند ( هدايت به معنى ارشاد و تبليغ ) .
و بعد از آن با ورود در مرحله عمل ، توفيق پروردگار شامل حال آنها مىشود و راهها براى آنها هموار مىگردد و مرحله سوم هدايت را به اين طريق مىپيمايند ( هدايت به معنى توفيق ) .
و در پايان در جهان ديگر از نتائج اعمال خود بهره مند مىگردند ( هدايت به سوى پاداشها ) .
از اين چهار نوع هدايت يك قسم آن ( ارشاد و تبليغ ) از وظائف حتمى پيامبران و امامان است و قسم ديگرى از آن كه هموار ساختن راه باشد به مقدار وسيعى جزء برنامههاى حكومت الهى پيامبران و امامان است ولى بقيه مخصوص ذات خدا است .
هامش
( 1 ) سوره محمد ، آيه 5 .