رشد و تكامل جنين در شكم مادر ، و نمو پيشرفت دانههاى گياهان در دل زمين ، و حركت كرات مختلف منظومه شمسى در مدار خود ، و مانند آن ، نمونههاى مختلفى از هدايت تكوينى هستند ، اين نوع هدايت مخصوص خدا است و وسيله آن عوامل و اسباب طبيعى و ما وراء طبيعى است . قرآن مجيد مىگويد :
« رَبُّنَا الَّذِي أَعْطى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَه ثُمَّ هَدى » ( خدايى كه آفرينش ويژه هر موجودى را به او بخشيد ، و سپس او را هدايت و رهبرى كرد ) ( 1 ) .
ب ) هدايت تشريعى -
منظور از اين هدايت راهنمايى افراد از طريق تعليم و تربيت ، و قوانين مفيد و حكومت عادلانه و پند و اندرز و موعظه است . اين نوع هدايت بوسيله پيامبران و امامان و افراد صالح و مربيان دلسوز انجام مىشود و در قرآن به آن كرارا اشاره شده است . قرآن مجيد مىگويد :
« ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فِيه هُدىً لِلْمُتَّقِينَ » ( اين كتاب بزرگ ترديدى در آن نيست و وسيله هدايت پرهيزكاران است ) ( 2 ) .
ج ) هدايت به معنى فراهم ساختن وسيله -
اين نوع هدايت كه گاهى از آن به عنوان « توفيق » ياد مىشود عبارت از اين است كه وسائل لازم را در اختيار افراد بگذارند تا با ميل و اراده خود از آن براى پيشرفت استفاده كنند ، مثلا ساختن مدرسه ، مسجد ، كانونهاى تربيتى ، تهيه برنامهها و كتابهاى لازم و تربيت مبلغان و معلمان شايسته ، همه داخل در اين قسم از هدايت هستند و در حقيقت اين قسم از هدايت برزخى است بين هدايت تكوينى و تشريعى . قرآن مىگويد :
« وَالَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا » ( و كسانى كه در راه ما مجاهده كنند آنها را به راههاى خود هدايت مىكنيم ) . ( 3 )
د ) هدايت به سوى نعمتها و پاداشها
- منظور از اين هدايت بهره مند
هامش
( 1 ) سوره طه ، آيه 50 .
( 2 ) سوره بقره ، آيه 2 .
( 3 ) سوره عنكبوت ، آيه 69 .