است » ( 1 ) از سويى ديگر « رحمان » را صيغه مبالغه دانستهاند كه خود دليل ديگرى بر عموميت رحمت او است ، و « رحيم » را صفت مشبهه كه نشانه ثبات و دوام است و اين ويژه مؤمنان مىباشد .
شاهد ديگر اينكه رحمان از اسماء مختص خداوند است و در مورد غير او به كار نمىرود ، در حالى كه رحيم صفتى است كه هم در مورد خدا و هم در مورد بندگان استعمال مىشود ، چنان كه درباره پيامبر ص در قرآن مىخوانيم عَزِيزٌ عَلَيْه ما عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُفٌ رَحِيمٌ : « ناراحتيهاى شما بر پيامبر گران است ، و نسبت به هدايت شما سخت علاقمند است ، و نسبت به مؤمنان مهربان و رحيم مىباشد » ( توبه - 128 ) .
لذا در حديث ديگرى از امام صادق ع نقل شده :
الرحمن اسم خاص ، بصفة عامة ، و الرحيم اسم عام بصفة خاصة :
« رحمان اسم خاص است اما صفت عام دارد » ( نامى است مخصوص خدا ولى مفهوم رحمتش همگان را در بر مىگيرد ) ولى « رحيم » اسم عام است به صفت خاص ( نامى است كه بر خدا و خلق هر دو گفته مىشود اما اشاره به رحمت ويژه مؤمنان دارد ) ( 2 ) .
با اين همه گاه مىبينيم كه رحيم نيز به صورت يك وصف عام استعمال مىشود البته هيچ مانعى ندارد كه تفاوتى كه گفته شد در ريشه اين دو لغت باشد ، اما استثناهايى نيز در آن راه يابد .
در دعاى بسيار ارزنده و معروف امام حسين ع بنام دعاى عرفه مىخوانيم :
يا رحمان الدنيا و الاخرة و رحيمهما :
« اى خدايى كه رحمان دنيا و آخرت تويى و رحيم دنيا و آخرت نيز تويى » !
هامش
( 1 ) كافى و توحيد صدوق و معانى الاخبار ( طبق نقل الميزان ) .
( 2 ) مجمع البيان جلد 1 صفحه 21 .