« سماوات » كُرات بخارى است كه محيط بر هر سيارهاى است . اين قاعدهاى است كه در كليهء اخبار و آثار اسلامى جارى و خيلى نادر است كه اثرى از اين قاعده تخلف كند ، و با تحقيق و استقرا صحت اين ميزان معلوم خواهد شد . بنابراين در آيهء شريف « سماوات » عبارت از كرات علوى و « دابّه » اشاره به موجودات زنده و دليل بر وجود حيوان در سيارات است ، چنان كه متأخرين ادعا كردهاند .
و اما مفسران : چون وجود حيوان را در غير زمين معقول نمىدانستند ، آيه را مطابق اصول علمى خود تأويل و الفاظ آن را از ظهور انداخته به معانى ديگرى تفسير كردهاند . و با اين وصف اعتراف كردهاند كه ظاهر آيه دلالت دارد بر وجود حيوان مادى در سيارات ، بلكه « زمخشرى » و « بيضاوى » و غير آنها ، گفتهاند : كه در آسمانها هم جاندارانى باشد كه مثل ما و در روى زمينهاى موطن خود راه بروند و زندگى كنند و گفتهاند :
سُبحانَ الذي خَلَقَ مَا نَعلَمُ و مَا لا نَعلَمُ مِن أصنافِ الخَلْقِ ؛
پاكيزه و منزه است خدايى كه موجوداتى را خلق كرده ، چيزهايى را كه ما مىدانيم و چيزهايى را كه ما نمىدانيم ! .
پس اگر آراى متأخرين صحيح باشد ، بدون نياز به هيچ كمكى ! ظاهر آيه را به حال خود گذاشته و موافق آراى جديد از آن استفاده مىكنيم و گرنه شريك قول پيشينيان شده و دست از ظهور برداشته مرتكب تصرف و تأويل مىشويم !
2 . همچنين در قرآن ، آيهء :
« تَبارَكَ الَّذِى جَعَلَ فِى السَّماءِ بُرُوجاً » « 1 » ؛
خداوندى كه در آسمان برجهايى آفريد .
عدهاى از مفسران كلمهء « بروج » را در اين آيه به معناى لغوى آن - يعنى قصور و
هامش
( 1 ) . فرقان ، آيه 61 . آخر آيه اين است : « وَجَعَلَ فِيها سِراجاً وَقَمَراً مُنِيراً » . ( س )