به اقوال متأخرين خاتمه داده و به نقل مراتب مزبور قناعت جسته خلاصهء نتيجه را كه « امكان وجود زندگى و حيوان در سيارات » است ، اعلام داشته و به نقل ظواهر شرعى كه به عقيدهء ما موافق با آراى متأخرين است ، مىپردازيم :
موجودات زنده در سيارات
آيات و روايات در اين مسئله بسيار است ، قسمتى از آنها در مسئلهء تعدد زمينها - مقالات 4 ، 10 ، 11 ، 14 ، 15 و 16 - نوشته شد و بقيه به شرح زير است .
1 . در قرآن مجيد ، آيهء « وَمِنْ آياتِهِ خَلْقُ السَّمواتِ وَالأَرْضِ وَما بَثَّ فِيهِما مِنْ دابَّةٍ » « 1 » از جمله آيات خلقت آسمانها و زمين و ايجاد جنبندگان در آنهاست - اين آيه ظهور دارد بر اين كه همچنان كه در زمين مخلوقاتى هست ، در آسمانها هم هست ، زيرا در اين حكم فرقى بين « سماوات » و « ارض » نگذاشته است . لفظ « دابّة » در لغت و عرف به معنى حيوانى است كه روى زمين راه مىرود ، چنانچه خداوند متعال مىفرمايد :
هامش
( 1 ) . شورى ، آيهء 29 .
آخر آيه اين است : « وَهُوَ عَلى جَمْعِهِمْ إِذا يَشاءُ قَدِيرٌ » در حقيقت اين آيه معجزهء بزرگى است كه در هيچ يك از كتب آسمانى نظير ندارد ، با اين كه آيهء مزبور در مقام بيان اوضاع اجرام ، بالا و پايين نبوده بلكه فقط در مقام تنبيه است كه عقول مردم را به آفرينش آسمانها و زمين معطوف نمايد و هستى آفرينندهء آنها را آشكار نمايد باز يك رشته حقايق از آن بيانات شيرين تراوش مىنمايد .
يكى آن كه با كلمه « فيهما » به وجود ساكنانى در آسمانها اشعار فرموده كه امروز اختر شناسان به طور حتم اذعان نمودهاند كه در پارهاى از كرات آسمانى مخلوقاتى وجود دارد چنان كه مؤلف بزرگوار اشاره فرمودند و ديگر با كلمات « وَهُوَ عَلى جَمْعِهِمْ إِذا يَشاءُ قَدِيرٌ » به امكان اجتماع ساكنان اين اجرام و مشاهده يكديگر هنگامى كه مشيت خداوندى اقتضا نمايد اشاره فرموده است .
پس هيچ استبعادى ندارد كه روزى بيايد و مشيت آفريدگار مقتضى شود كه اهل زمين با اهالى مريخ و عطارد و زهره و مشترى و غير آنها در يك محل جمع و از يكديگر استفاده نمايند و وسايل آمد و رفت ميان اهالى اين اجرام فراهم آيد ! ( س )