لطيفه : وقتى كه « عالم » كنايه باشد از نظام شمسى ، چنان كه مصطلح بين قدما و متأخرين است و نيز مشرق و مغرب كنايه از « عالم » باشد ، مجموع آن نزديك به چهل خواهد بود . پس شايد مقصود امام صادق عليه السلام از 12 خورشيد و 12 ماه و 14 عالم 36 نظام شمسى بوده ؟ و البته خدا داناتر است .
* * * ممكن است مراد امام صادق عليه السلام ؟ از اين كه فرمود : « خورشيد امروز مأمور نيست و اگر مأمور شود از دوازده خورشيد و غيره عبور مىكند » ، اشاره به دوران نابودى خورشيد باشد ، چنان كه بسيارى از دانشمندان امروز معتقدند : خورشيد وقتى كه نور و حرارتش تمام شود ، قيامتش قيام و نظامش منحل و صفاتش مختل گردد ! و آن گاه حيران و سرگردان ! در فضاى بىپايان به گردش درمىآيد و اراضى و سياراتش از او كناره گرفته غريب و آواره از اين سو بدان سو ، به تكاپو افتد تا مركزى براى خود پيدا كند و در اطراف آن به دوران افتد بعد از آن كه خودش مركز اراضى و سيارات و داراى مقام مديريت نظام با شكوه منظمى بوده است . . . !
شايد هم در نتيجهء انقلاب و اختلال نظام خود « زمينى » شود براى يكى از ثوابت ! پس بعد از كنارهگيرى آن از مقام مركزيت و مديريت و پس از روزگارى دراز سير در فضاى مجرد و غريبانه ! به عوالم بسيار و نظامهاى شمسى بىشمارى عبور كرده و در هيچ منظومهاى توطن نمىكند مگر در منطقهء نظامى كه جاذبهاش وى را گرفته و در خانهء خود دعوتش كند و از روى دلنوازى ! بر سر سفرهء آتش و نور خود ، ميهمانش ! گرداند و از وى پذيرايى كند ! پس بيچاره خورشيد بعد از آن سلطنت و عظمت و پس از تحمل آن همه سرگردانى و بيكارى ، در جرگه خادمان آن ، مديريت جديد در آيد و عاجزانه در برابر نظام آن مطيع و خاضع و منقاد گردد !
ديگر از دلايل تعدد شموس اين آيه است كه مىفرمايد :
اسلام و هيئت (فارسى) — صفحة 323
مساهمون: خسرو شاهى
ص٣٢٣