سهلانگارى يا تقصيرى داشته باشند . حاشا چگونه مىتوان چنين نسبتى را بديشان داد و حال آن كه آنها سپاه جهل و نادانى را بىسلاح شكست داده و شهرهاى دانش را فرو گرفته ، ابواب حقايق را بدون كليد گشودند .
در هر صورت متأخرين را مطابق حكم حواس خود كه با كاملترين ادوات مجهز نمودهاند ، عقيده بر اين است كه هر يك از كواكب سياره ، زمينى است مستقل و مانند زمين ما داراى دشتها و كوهها و مخلوقات و ابرها و هوا و درياها و غيره است .
مىگويم : به عقيدهء ما اگر آنچه گفتهاند درست باشد ، بدون شك اطلاق اسم « ارض » بر همهء سيارات روا و صحيح خواهد بود . و اهل لغت هم گفتهاند : « كلّما ترضه الأقدام أرض ؛ هر چه گام بر آن نهاده شود زمين است . » و مىبينيم آنچه در تسميهء زمين ، به اسم زمين مدخليت دارد ، در ساير سيارات نيز موجود است ، از قبيل كوهها و ريگزارها و آبها و درياها و هوا و بخار و ابر و باران و فصول و اقمار و سيلها و گردشها و روز و شب و ديار و ساكنان و ساير چيزها كه در زمين ما موجود است ( چنان كه خواهد آمد ) به طورى كه هر گاه زمين ديگرى كه از هر جهت مشابه باشد بر كرهء زمين ما متصل و چسبيده شود ، اطلاق لفظ « ارض » بر مجموع آن ، صحيح و بىاشكال خواهد بود و همچنين است وضع سيارات ديگر ، اگر اكتشافات آلات و ادوات نوين صحيح باشد ! .
و البته اين معنا قابل تصديق است و نبايد نگران دلايلى بود كه پيشينيان در موضوع وجوب يكى بودن زمين اقامه كردهاند ، زيرا هر كس در مدارك آن دلايل ، تأمل و دقت كند ، مىفهمد كه همهء آنها دليل اقناعى است نه اثباتى ، و سراب بيابان را ماند كه تشنه گمان مىكند آب است و چون به سوى آن مىرود چيزى نمىيابد !
اما شريعت اسلام : اسلام به تعدد زمينها تصريح نمود و به طور اختصار آنچه را كه بر روى زمين و در شكم آن است ، براى ما بيان كرده بدون كمك آلات و اسباب در قرنهاى دراز و پيش از اختراع آلات دوربينى و كوچكبينى ! و به هنگامى كه در روى
اسلام و هيئت (فارسى) — صفحة 171
مساهمون: خسرو شاهى
ص١٧١