مسئلهء چهارم : زمين متعدد است ؟ ! « 1 »
پرسش : در نزد فلاسفه بعد از قرن دهم هجرى به تحقيق و ثبوت پيوسته است كه كرهء زمين منحصر به اين زمينى نيست كه ما بر روى آن ساكن هستيم ، بلكه خداوند را زمينهاى بسيارى است كه همه چون ما در فراخناى فضا شناور و داراى ريگزارها و كوهها و سنگها و درياها و ساير چيزهاست . . . . آيا شرع مقدس اسلام قائل بدين نظريه بوده يا مانند پيشينيان زمين را يكى مىدانسته و يا در اين باب سكوت اختيار كرده است ؟
هامش
( 1 ) . ژرژ گاموف در كتاب سرگذشت زمين ، ص 39 و به بعد ، به اين سؤال كه « آيا منظومهء سيارات ما منحصر به فرد است ؟ » چنين جواب مىدهد : « چنان كه مىدانيم خورشيد كه موجد زمين و ساير سيارات ماست يكى از ناچيزترين بخش كهكشان راه شيرى است كه از قريب چهل ميليارد ستاره مجزا به وجود آمده است ، آيا ستارهء ديگرى نيز داراى منظومه سيارات است يا آن كه منظومهء ما در عالم منحصر به فرد مىباشد ؟
با مشاهدهء مستقيم نمىتوان به چنين سؤال جالبى پاسخ داد ، زيرا فاصلهء نزديكترين ستارهها از ما ميليونها كيلومتر است و به علاوه سيارات كه از خود نورى به وجود نمىآورند ، در چنين فاصلهاى اساساً خارج از قدرت ديد قوىترين تلسكوپها قرار دارند . اما گر چه قادر نيستيم اين سؤال را مستقيماً پاسخ گوييم ، ولى ممكن است از طريق ديگر به مقصود نايل گرديم و آن اين است كه تعداد احتمالى تصادمها بين ستارههاى كهكشان را از آغاز تشكيلشان محاسبه كنيم و از روى آن تعداد منظومههاى سيارات را تخمين بزنيم . . . .
بدين طريق در بين چهل ميليارد ستارهاى كه كهكشان را تشكيل مىدهند ، بيش از 20 تصادم يا عبور نزديك نمىتواند انجام پذيرفته باشد و تعداد احتمالى منظومهء سيارات شبيه منظومهء ما قريب 10 خواهد بود . »