به تكلّفى باشيم .
دليل دوم : در كتاب تهذيب شيخ طوسى و كتاب وافى و وسايل به خط خود مؤلف ( مرحوم شيخ حر عاملى متوفاى سال 1109 ه ) نقل شده است كه حضرت صادق عليه السلام به بعضى اصحاب خود مىفرمود : « كمى در مغرب تأمل كنيد ، زيرا كه خورشيد از نزد شما پنهان مىشود ، پيش از آن كه از ما غروب كند » « 1 » و در خبر ديگر فرمود : « مسلماً مشرق و مغرب تو ، براى خود توست » « 2 » .
اين دو خبر ، با صراحت تمام دلالت دارد كه مشرق و مغرب بر حسب اختلاف هر محيطى ، تفاوت مىكند و خورشيد در هر ساعت ، بلكه هر دقيقه بر گروهى غروب و بر گروه ديگرى طلوع مىكند ، و اين معنا از لوازم كروى بودن زمين و تدوير خط استوايى است ، بلكه هر نقطه از نقاط زمين نسبت به آنان كه در سمت مغرب او هستند ، مشرق و براى آنان كه در مشرق او باشند ، مغرب است .
دليل سوم : در بحارالانوار و وسايل الشيعه و مجالس صدوق ( محمد بن بابويه ) است كه حضرت صادق فرمود : « مردى با من همراه شد كه نماز شام را در پسين و نماز بامداد را در آخر شب به جا مىآورد . چون ديد كه من نماز شام را بعد از غروب خورشيد و نماز صبح را پس از دميدن سپيده مىگزارم ، به من گفت : چه ضرر دارد كه تو هم مانند من نماز بگزارى ؟ زيرا كه خورشيد پيش از آن كه براى ما طلوع كند ، براى گروه ديگرى رخ نشان مىدهد و همان موقع كه از افق ما غروب مىكند ، براى گروه ديگر كه بعد از ما هستند طلوع مىكند ؟ جواب دادم : آنچه بر ما واجب است آن است كه نماز مغرب را وقتى بخوانيم كه خورشيد از افق خود ما غروب مىكند و همچنين نماز بامداد هنگامى بر ما واجب است كه سپيده بر خود ما بدمد ، و بر ديگران نيز وقتى
هامش
( 1 ) . متن خبر : امْسُوا بِالمَغْرِبِ قليلًا فإِنّ الشَمسَ تَغيبُ مِن عِندكُم قَبلَ أَن تَغيبَ مِن عِندنا .
( 2 ) . متن خبر : فَإِنّما عَليكَ مَشرِقُك و مَغرِبُكَ .