هجرى - عصر كشف آمريكا - وجود نداشت . « 1 » 13 . عقيدهء « نيوتون » - متوفاى سال 1727 م . - و پيروان اوست ، كه مىگويند : زمين شبيه كره است . يعنى كرويّت آن حقيقى و تام و تمام نيست و تمام نبودن كرويت آن از جهت هموارى و فرو رفتگى است كه در قطب جنوبى و شمالى موجود است ، بدين تقريب كه محيط قطبى سيزده فرسنگ از محيط استوايى كوچكتر و قطر قطبى تقريباً دو ميل از قطر استوايى كمتر است . و اين همان عقيدهاى است كه امروز مشهور و مورد تصديق حكما بوده و شواهد و براهين منطقى وحسى براى آن اقامه شده است .
در دين اسلام مطابق رأى اخير ، اشارات و دلايلى است كه كرويت زمين و مسطح بودن قطبين آن را مىرساند .
. . . اما اشارات : از قبيل تشبيهاتى است كه غالباً در كلمات ائمه پيدا مىشود ، از قبيل تشبيه جرم زمين به اجسام مستديره مانند : پشته ، مرواريد ، ميدان هموار ، كوه كف ، پارهء گردو ، قبّه و امثال آن . . . . اما دلايل ، به قرار زير است :
دلايل كروى بودن زمين
دليل اول : در سورهء معارج ، آيهء 40 :
« بِرَبِّ المَشارِقِ وَالمَغارِبِ » ؛
سوگند بر پروردگار مشرقها و مغربها .
كه دلالت بر كثرت و تعدد هر يك از مشرق و مغرب ، مطابق هيئت جديد دارد ، زيرا كرويّت زمين مستلزم آن است كه در هر موقع هر نقطه از زمين براى گروهى مشرق و براى گروه ديگر مغرب باشد - تفصيل آن خواهد آمد - . بنابراين ، كثرت مشارق و مغارب با قول به كرويت زمين راست آيد ، بدون اين كه در تفسير آيه محتاج
هامش
( 1 ) . اين عقيدهء علماى مسلمين درصدر اسلام بوده است . ( س )