ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 153

اين يك اصل فوق العاده با اهميّت است كه امير المؤمنين عليه السّلام گوشزد فرموده است . يعنى كسى كه اهمّيّت به تجربه نمىدهد ، از عقل تجربى خود را محروم مىسازد و دچار جمود فكرى و اسير اصول و قضاياى پيش ساخته و رسوبى مىگردد . 3 - رأى الرّجل على قدر تجربته . ( 1 ) ( رأى و نظر انسان به مقدار تجربهء اوست . ) 4 - الظَّفر بالحزم و الحزم بالتّجارب . ( 2 ) ( پيروزى با حسابگرى دقيق است و حسابگرى دقيق بوسيلهء تجربه‌ها امكان پذير مىباشد . ) 5 - العقل حفظ التّجارب ( 3 ) . ( عقل يعنى حفظ و برخوردارى از تجربه‌ها . ) 6 - فإنّ الشّقّى من حرم نفع ما أوتى من العقل و التّجربة ( 4 ) ( زيرا شقىّ كسى است كه از سود عقل و تجربه اى كه به او داده شده است ، محروم بوده باشد . ) و چنان كه در مباحث بعدى خواهيم ديد : اصل ضرورت و ارزش تجربه فقط در فراگيرى و سازندگى حيات مادّى و معنوى انسان بايد استخدام شود ، نه در پديده‌هاى ضدّ حيات و عوامل پوچ كنندهء آن . دو جملهء ديگر در توصيفات موجود در فلسفهء تربيت در بارهء تربيت وجود دارد كه قابل توجّه است : 1 - « تربيت را بايد فرايندى دانست كه به روشنى افكار نوع بشر رهنمون مىشود . » 2 - « بنا بر اين ، تربيت بدون تهذيب عادتهاى عمده كامل نيست . »