تفسيرى بر احتجاج امام علىّ بن موسى الرّضا عليه السّلام با عمران صابى
مقدّمه اى از اين مقاله را در كنگرهء ميلاديّهء امام حضرت علىّ بن موسى الرّضا عليه السّلام در 12 ذى القعدة الحرام 1404 در مشهد مقدّس دانشگاه اسلامى سخنرانى نمودهام .
در اين احتجاج مشهور كه مورد تحقيق و تفسير عدّه اى از دانشمندان اسلامى قرار گرفته است ، امام ( ع ) مقدارى از با اهمّيّتترين اصول الهيّات را در پاسخ به سؤالات عمران صابى بيان فرمودهاند كه پيچيده ترين و غامضترين مسائل الهيّات را بحدّ لازم و كافى حلّ و فصل فرمودهاند . مطالب فراوانى در خطبهء مورد تفسير ما در اين احتجاج مطرح شده است ، لذا ما همهء احتجاج را در اينجا مىآوريم : وقتى كه مىگوئيم : « الهيّات از ديدگاه علىّ بن موسى الرّضا عليه السّلام » در حقيقت مىگوييم : « الهيّات از ديدگاه اسلام » در صورتى كه اگر بگوييم : « الهيّات از ديدگاه فلان فيلسوف يا حكيم اسلامى ، مستلزم آن نيست كه بگوييم : « الهيّات از ديدگاه اسلام » هر يك از فلاسفه و عرفا و حكماى اسلامى مانند : فارابى ، ابن سينا ، ابن رشد ، كندى ، ابن مسكويه ، غزالى ، جلال الدّين محمّد مولوى ، شهاب الدّين سهروردى ، مير داماد ، صدر المتألَّهين ، حاج ملَّا هادى سبزوارى ، آقاى على زنّوزى و جلوه و غيرهم مطالبى را بعنوان اصول و مسائل الهيّات مطرح كرده و عقائدى را در بارهء آنها ابراز نمودهاند و مسلَّم است كه قصد همهء آنان اين بوده است كه عقايد آنان بازگو كنندهء مبانى اسلام در الهيّات و هستى شناسى بوده باشد و از اين جهت فيلسوف و عارف و حكيم اسلامى محسوب شدهاند ، ولى به هيچ وجه نمىتوان گفت : الهيّات و هستى شناسى اسلام يعنى عقايدى كه شخصيّتهاى مزبور و امثال آنان ابراز نمودهاند . در صورتى كه آن معارف الهى و هستى شناسى كه از يكايك ائمّهء معصومين عليهم السّلام اظهار شده است ،