آشنائى انسان با چهره هائى از جهان است ، ولى جهان بينى به معناى مطلق تحقيق و درك يك عده اصول و مفاهيم كلى كه مجموع جهان را توصيف و تفسير نمايد ، امكان ناپذير است . زيرا فرض اينست كه مطلوب ما صادر كردن حكم در بارهء مجموع جهان هستى است ، نه در بارهء اجزائى و يا چهره هائى از آن ( 1 ) . بسيار خوب . ما اين حكم را چگونه صادر مىكنيم و حكم ما در بارهء كل مجموعى جهان بكدامين وسايل و ابزار مستند است اگر درست دقت كنيم ، خواهيم ديد ، اين حكم كلى مانند « جهان غير متناهى است » ، « جهان رو به تكامل است » ، « جهان رو به تكامل نيست » ، « جهان ماده و حركت است » ، « جهان ماده و حركت نيست » با نوعى از اعتقاد اشباع شده است ، زيرا چنان كه گفتيم : شناخت علمى محض از مقدارى محدود از اجزاء و روابط جهان تجاوز نمىكند . به همين جهت است كه آن جهان بينىهائى كه با ادعاى علمى بودن خود حروف را به آخر نام مكتبشان ضميمه ميكنند مانند هگليانيسم ، كارتزيانيسم ، دچار تناقضى ميشوند كه قابل حل و فصل نيست . اكنون اين مسئله را مطرح مىكنيم :