اكنون به گفتار ياقوت حموى در معجمالبلدان توجه كنيد :
هيچ يك از خلفا در سامرا به اندازه متوكل بناهاى با شكوه نساخت . يكى از آنها كاخ عروس است كه سىهزار هزار درهم براى آن هزينه شد . ديگرى كاخ جعفرى است كه ده هزار هزار درهم خرج آن شد . كاخهاى ديگرى نيز به نامهاى غريب ، شيدان ، برج و بستان و ايتاخيه ، وجود داشت كه هزينه ساختمانى هر كدام از آنها با هزينه ساختمانى كاخ جعفرى برابر بود . كاخهاى صبح و مليح نيز هر كدام پنجهزارهزار درهم از سرمايه ملت را صرف كرده بود . مردم روشنفكر و علما از ديدن اين صحنه گيج و حيران مىشدند . . . هزينه مجموع اين كاخها دويست و نود هزار هزار درهم يعنى حدود سه ميليون مىشد .
علىبن جهم در وصف كاخ جعفرى كه چشمها را خيره مىكرد مىگويد :
« در آنجا شگفتيهاى هنرى به قدرى بديعاند كه ايرانيان و روميان نيز با همه سوابقى كه دارند چون آنها نديدهاند .
صحنههايى كه وقتى در برابر انسان قرار مىگيرند ، چشمها را خيره مىكنند .
و بارگاه شاهانهاى است كه گويى ستارگان با همه رازهاى خود بر آن نورافشانى مىكنند . »
گويند ابن معتزّ كاخى به نام « كامل » بنا كرد و سقف آن را با طلا پوشاند . فضاى اين كاخ به قدرى وسيع است كه تا مسافت بسيار زيادى ادامه دارد . درختان سر به آسمان كشيده و درهم پيچيده ، فضا را تاريك كردهاند و نسيم ملايم از لابهلاى شاخ و برگها مىوزد .
بحترى در اين باره مىگويد :
علي صوت العدالة الإنسانية (امام على ع صداى عدالت انسانى) (فارسى) — صفحة 2123
مساهمون: جورج جرداق
ص٢١٢٣