مشهورترين آنان : « قتادة ابن دعامه سدوسى » و « مسروق بن اجدع » هستند .
در قرن اول و دوم هجرى « مكتب رأى » در عراق مشهور شد . عدهاى از « تابعين » و تابعين آنها پيرو اين مكتب بودند كه از جمله آنان حسن بصرى است . عبداللّه بن مسعود در ايجاد امواج فكرى آزادى كه بعدها اين مكتب را پديد آورد ، اثر بزرگى داشته است ، زيرا او مخالف جمود فكرى در شاگردانش بود و همين مخالفت او روح استقلال فكرى و پيروى از انديشه صحيح را در آنان به وجود آورد . بعضى از محقّقين ابنمسعود را يكى از اركان معتزله مىدانستند . به اين دليل كه او معتقد به آزادى رأى و حسن و قبح عقلى بوده است .
به هر حال ، عبداللّه بن مسعود در زمان خود از بزرگترين شخصيتهايى بود كه در مناطق اسلامى نفوذ فراوانى داشت . او از صحابهء برجسته پيامبر ( ص ) به شمار مىرفت كه در دل مسلمانان جا داشت و مسلمانان منزلت او را نزد پيغمبر اسلام مىدانستند .
حالا بايد ديد كه عثمان با اين صحابى بزرگ رسول خدا چه كرد ؟
ابن مسعود از كسانى بود كه در زمان عثمان بدونترس و ترديد به مبارزه عليه بنىاميه به پاخاست و مخالفت خود را آشكار نمود و هر روز جمعه در كوفه مىگفت : « بدترين چيزها نوآوريهاى تازه است . و هر تازهاى بدعت است و هر بدعتى گمراهى است و هر گمراهى در آتش است . »
هدف ابن مسعود اعتراض به عثمان و بدعتهاى او بود . بدعتهايى كه نه در خدمت مسلمانان كه در خدمت بنىاميه و متنفّذان و سرمايهداران به كار گرفته مىشد . از جمله سخنانى كه ابن مسعود در
علي صوت العدالة الإنسانية (امام على ع صداى عدالت انسانى) (فارسى) — صفحة 1707
مساهمون: جورج جرداق
ص١٧٠٧