فعاليتهاى رياضى است كه در اين ميدانها به كمك انسان مىشتابد و به درشت بينى او خط بطلان مىكشد ، چنان كه مدت وزمان كيهانى را با درآمدن از جويبار زمان وبركنار گذاشتن حالت متوسط بينى در بارهء كشش زمان ، مطرح مىكند ومىتواند بگويد :
تعالى الله قديمى كاو به يك دم
كند آغاز و انجام دو عالم
حواس وذهن بشرى اين سكون وثباتى را كه در سطح ظاهرى هستى مىبيند ، كار تماشاگر امين ومحض را انجام نمىدهد ، بلكه گمان مىكند كه تماشاگر امين است كه واقعيت را آنچنانكه هست به درون آدمى منتقل مىسازد .
اما نمايش دايره ساكن پنكه در حالت حركت با شتاب تند مىتواند براى او وسيلهء بيدارى خوبى باشد كه -
آن ز تيزى مستمر شكل آمده است
چون شرر كش تيز جنبانى به دست
اين درازى وامتداد ساكن نما شما را فريب ندهد ، زيرا اگر -
شاخ آتش را بجنبانى بساز
در نظر آتش نمايد بس دراز
به اضافه اين هشدار كه از شاخهء آتش متحرك سريع نصيب شما مىشود ، اين حقيقت را هم براى شما به ارمغان مىآورد كه -
اين درازى مدت از تيزى صنع
مىنمايد سرعت انگيزى صنع
روى اين محاسبهء دقيق و با نظر به دو بيت زير -
حال امروزى به دى مانند نى
همچو جو اندر روش كش بند نى
فكرت هر روز را ديگر اثر
شادى هر روز از نوعى ديگر
و با نظر به -
اين همه ذرات خاطر وافتكار
پيش خورشيد حقايق آشكار
و با نظر به -
روز نو وشام نو باغ نو ودام نو
هر نفس انديشه نو ، نو خوشى ونو عناست
اگر به هراكليد مىگفتند : آن جمله را كه گفتى ( من دو بار بيك رودخانه