10 - هر كسى مسئول كار اختيارى خود مىباشد .
11 - فعاليتهاى فطرى اصيل انسانى در صورت انديشه وبيان آزاد مورد تشويق و احترام است . همچنين عموم انديشه ها وبيانات موقعى كه مزاحم ديگران نباشد و از غرض ورزى و خود نمايى ناشى نگردد آزاد مىباشد .
12 - فقه و حقوق اسلامى از نظر موضوعات جنبهء پيروى و از نظر احكام هم جنبهء پيش روى دارد وهم پيروى . به توضيح اين كه انسان با فرض انعطاف در صور واشكال زندگى فردى واجتماعى دايماً در تغيير وتحول است ، انتخاب كيفيت وكميت آن صور واشكال به اختيار خود انسان گذاشته شده است ، به شرط اين كه در انتخاب مزبور ضررى به خود و به ديگران وارد نسازد ، مثلًا در انتخاب شغل وپيشه ودانش وصنعت با انواع نامحدود آنها تنها كافى است كه صلاح وعدم فساد جامعه منظور شود .
اين است معناى پيرو بودن حقوق وفقه اسلامى در موضوعات .
اما در احكام نه پيشرو خالص است و نه پيرو خالص ، به اين معنا كه عدهاى از احكام وتكاليف وجود دارد كه براى ابد جنبهء پيش روى داشته وكمترين اختيارى در بارهء آنها به انسان داده نشده است ، مانند لزوم بجا آوردن گروهى از عبادات مانند نماز كه مربوط ساختن بىنهايت كوچك ( انسان ) با بينهايت بزرگ ( خدا ) است .
و روزه كه براى چشيدن طعم محروميت و تقويت اراده وتزكيه نفس است و حج بيت الله الحرام كه طعم حذف والغاى تمام عناصر شخصيت و خود بينى را به انسان مىچشاند واو را رهسپار كوى وحدت انسانها مىنمايد و الا خود سنگ وبناى مكه اهميت موضوعى ندارد :
كعبه و سنگ نشانى است كه ره گم نشود
حاجى احرام دگر بند وببين يار كجاست
فلسفهء ديگر حج بيت الله الحرام اجتماع همهء نژادها وطبقات وگروه هاى مسلمين است كه از يكديگر اطلاع پيدا كنند و راه هاى تازهاى براى تقليل