بر دارد ؟ ما با چشم و گوش خود مىبينيم ومىشنويم كه افراد بشرى صدها هزار كتاب وسخنرانى واقدامات گوناگون در راه تحريك انسانها به دوستى ومحبت ديگران عرضه كردهاند ، ولى چنان كه در مثال قوانين ومقررات الزامى و حقوقى ملاحظه كرديم ، اين ساختمان هم روى كوه آتش فشان خود كه هر لحظهاى گازهاى درونىاش آتشهاى نابود كننده مىافشاند بنا شده است ، فرد يا جامعهاى كه هنوز موجوديت خود وبايستگىها وشايستگىهاى آن را تنظيم نكرده است نمىتواند كوچكترين حركتى به سود ديگران انجام بدهد و اگر گاه گاهى چنين احساس شود كه انسان بدون حسابگرى در بارهء خود به حساب ديگران پرداخته يا قدمى به نفع ديگران برداشته است ، خيره نشويد وزود باور نباشيد ، زيرا گسترش و نفوذ چنگالهاى خود خواهى بقدرى زياد شديد است كه مىتواند به روى همهء انسانها وجهان گسترده شود و در اعماق آن دو قلمرو فرو رود ، بدون اين كه پاى از حيطهء خود و خود خواهيش بيرون گذارد او انسان وجهان سراغ ندارد ، بلكه خود خويشتن را به اندازهء انسان وجهان متورم ساخته است .
دريغا ، خار نامحسوسى كه در چشم و پاى بشر فرو رفته و آن را با اين همه جست وخيز در حال فردى و در قلمرو اجتماعى و در پهنهء جهانى كلافه كرده است همين خار زهر آگين خود خواهى است ، ولى او شيون و فرياد از نارسايى قوانين وفهم بشرى سر داده است هشياران انسانى در ميان مستان هشيار نما مىگويند :
آقاى عزيز ، بار ديگر در چشم و پاى خود بنگريد ، به طبيعت دشنام ندهيد وانسانها را به باد انتقاد نگيريد وگرد و خاك ياس و بد بينى به آيينه فطرتهاى پاك نپاشيد .
آرى به چشم و پاى خود بنگريد ، اگر نمىتوانيد به روى خويشتن خم شويد وخار باريكتر از مو را مشاهده كنيد حد اقل از ور شكست شدن تمام ايده ها وفلسفه هاى
تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 262
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٢٦٢