تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 65

مساهمون:

ص٦٥

ابو على حسن بن عليل العنزى از ابو الحسن ابن الفرات كاتب . ( 1 ) ابو ريحان بيرونى مىگويد : « اهل تورات آغاز بت پرستى را به دوران ساروغ جد پدرى ابراهيم عليه السلام نسبت مىدهند . روميان در افسانه‌اى كه آورده‌اند مىگويند : پس از آن كه روملس برادرش رومانوس را كشت زلزله ها و جنگها نمودار گشت روملس بزارى و ناله افتاد و در عالم رويا ديد كه زلزله ها و جنگها بر طرف نخواهد گشت مگر اين كه برادرش را روى تخت بنشاند . روملس مجسمه‌اى از طلا ساخت و با خود روى تخت نشانيد و مىگفت ما چنين مأمور شده‌ايم . . . » ( 2 ) بيرونى سپس مطالب زيادى در بارهء بتها و خدايان سرزمين هند مىگويد و به هيچ وجه استدلال قانع كنندهء در بارهء آغاز و ضابطهء كلى بت پرستى به دست نمىدهد . همچنين كتابهاى ديگرى كه در بارهء بتها نوشته شده است با نظر به تحول شگرف كه در بارهء جامعه شناسى و روان شناسى و علم العقايد پيش آمده است بعيد به نظر مىرسد كه مسائل روشنى را در آغاز و ضابطهء كلى بت پرستى مطرح كنند . ( 3 )

2 - عامل گرايش به بت پرستى :

روى ملاحظات روانى و شعايرى كه در پرستش بتها ديده مىشود پرستش بتها يك پديدهء عمومى است كه عوامل گوناگونى دارد . پرستش از مرتبه ى ابتدايى محبت و گرايش گرفته تا به معناى واقعى آن كه عبارت است از تسليم و خضوع صد در صد روح در مقابل موجود والاتر شامل مىگردد و مسلم است كه نوعى از محبت براى يك موجود به عاملى مناسب خود نيازمند است
هامش
( 1 ) كلبى در ص 8 از كتاب الاصنام مىگويد : « اولين كسى كه دين اسماعيل عليه السلام را تغيير داد و بتها را براى پرستش نصب كرد عمرو بن ربيعه بوده است . . .
( 2 ) تحقيق ماللهند ، ابو ريحان بيرونى ، ص 85 . .
( 3 ) كتابهاى متعددى در موضوع بت و بت پرستى بحث كرده‌اند ، مانند السيرة النبوية ، محمد بن اسحاق . تفسير سهيل اندلسى و ابو ذر الخشنى و كتاب الاصنام ، على بن حسن بن فضيل . و كتاب الاصنام - كتاب جاحظ - كتاب الرد على عبدة الاصنام - ابو زيد بلخى و بلوغ الارب فى احوال العرب - آلوسى . . .
تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 65 | محمد تقي جعفري