وَ بَشِّرِ الْمُخْبِتِينَ
تا
وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ
« 1 » - مىگويد در بارهء كسانى است از جمله على ( ع ) و سلمان . « 2 » -
( 1 ) ابن عبّاس در بارهء اين آيهء قرآنى :
وَ تَواصَوْا بِالصَّبْرِ
« 3 » - مىگويد : اين آيه در حق على ( ع ) نازل شده است . « 4 » « 5 »
هامش
( 1 ) حج / 35 و 34 ؛ و از آن چه روزىشان داديم انفاق مىكنند .
( 2 ) همان .
( 3 ) و العصر / 3 ؛ و يك ديگر را به شكيبايى سفارش مىكنند .
( 4 ) همان .
( 5 ) مصنف ، اين خبر را در نهج الحق روايت كرده است . ابن روزبهان اين خبر را مورد اعتراض قرار داده و گفته كه صبر ، تنها يك ويژگى از ميان ويژگىهاست و از نامها نيست تا شخص مورد نظر باشد .
علّامهء مجلسى در بحار الانوار 36 / 185 - 184 به اين شبهه پاسخ مىدهد :
« پاسخ اين است كه چنين اعتراضى از بدفهمى پرسنده يا شدّت تعصّب او برمىخيزد . ظاهر آن اين است كه مقصود صبر بر دشوارىهاى ولايت است كه در اخبار گذشته بدان تصريح شده است ، و اين دو وجه را در بر دارد :
اوّل : اين كه مقصود از الّذين آمنوا امير المؤمنين ( ع ) باشد براى بزرگداشت و تجليل از ايشان ، كه در اين صورت با خبر پيش گفته ، همسو خواهد بود .
دوم : اين كه تفسير « حقّ » باشد ، يعنى حق ، ولايت على ( ع ) را در نظر آورد . و اگر هم تفسير « صبر » باشد با هر دو وجه راست مىآيد . اوّل اين كه حضرت با كنايهء به صبر ياد شده به سبب كمال حضرت ( ع ) در صبر كه در اين صورت عين اين وصف گشته است ، و دوم اين كه مقصود از صبر ، ولايت حضرت ( ع ) باشد كه جز با التزام به صبر كمال نيابد و لذا ولايت با كنايه ، همراه گشته است و اين گونه كاربردها در كلام فصيح به ويژه در سخن مقام كبريايى دشوار نيست . » شيخ مظفّر در دلائل الصدق 2 / 269 مىگويد :
« منظور ابن عبّاس از « تواصو بالصبر » على ( ع ) است ، ولى نه بدين معنا كه على ( ع ) ، خود صبر است - و اين كاملا وضوح دارد - و خداوند سبحان على ( ع ) را براى بزرگداشت و بيان كمال شكيبايى او به صيغهء جمع ، ياد كرده است و اين كه صبر او به مثابهء صبر همهء مؤمنانى است كه به حق سفارش مىكنند و اين به سبب شدّت التزام حضرت ( ع ) است نسبت به حق ، كه هرگز از حضرت ( ع ) خلاف صبر ديده نمىشود ؛ صبرى كه بايد آن را دو گونه دانست : صبر بر طاعت و صبر بر معصيت ، و از همين روى حضرت ( ع ) برترين فرد امّت و معصوم و امام ايشان است . » ابن روزبهان به تأويل آيهء الّذين آمنوا در خبر پيش گفته در بارهء على ( ع ) و سلمان اشكال وارد مىكند و علّامهء مجلسى و شيخ مظفّر در دو مأخذ گذشته به او پاسخ دادهاند . شيخ مظفّر در دلائل الصدق دو احتمال را مطرح مىكند و مىگويد :
« بر اساس اين دو احتمال استثنا كردن على ( ع ) و سلمان دليلى است در برترى آن دو و عصمتشان در ميان امّت ، و ترديدى نيست كه على ( ع ) بر سلمان برترى دارد و لذا امامت او تعيّن مىيابد . »