در كنار آنها به جنگ بپردازند « 1 » : دو ملّت بىدرنگ براى مانتينه سپاهيان مقتدرى گسيل داشتند و نبردهاى سخت و پرشمار ، در پلوپونز ، آغاز شد .
( 5 ) لاسدمونيان كه همسايهى نزديك آنها بودند ، بىدرنگ بر آركادى يورش آوردند . اپامى نونداس با سپاهش در همين زمان فرارسيد و فاصلهى چندانى از مانتينه نداشت كه مردم اين سرزمين وى را آگاه كردند كه لاسدمونيان با سپاهيان خويش سرزمين تژه را ويران كردهاند « 2 » .
( 6 ) از اين روى ، اپامى نونداس پنداشت كه اسپارت بىدفاع رها شده است .
وى برآن شد ضربهاى كارى بر اسپارت وارد كند ، ولى بخت با وى يار نبود : شبانگاه عزيمت كرد تا به اسپارت حمله كند « 3 » ، امّا آژيس « 4 » شاه لاسدمونيان كه بر تيزهوشى اپامى نونداس واقف بود ، توانست با هوشيارى به نقشهى اپامى نونداس پى برد ؛ از اين روى شتابان چند پيك كرتى را روانه كرد و اينان بر اپامى نونداس پيشى گرفته و آنهايى را كه در اسپارت مانده بودند ، آگاه ساختند كه بئوسيان در اندك زمانى به
هامش
( 1 ) . متن پيمان اتحاد ميان آتن ، آركادى ، اليس و فيلونت كه به دست ما رسيده است ، اين نظر ديودور را تأييد نمىكند . پيمان اتحاد 362 - 361 پ . م پس از نبرد مانتينه بسته شده است .
( 2 ) . نادرست مىنمايد . سپاه لاسدمونى به سوى مانتينه راهى شد تا آن سرزمين را مورد حمايت خويش قرار دهد .
( 3 ) . دربارهى حملهى اپامى نونداس به اسپارت ؛ ر . ك به روايات گزنفون ( 7 ، 5 ، 4 - 3 ) ، پلوتارك ( آژزيلاس ، 34 ) و پوليب ( 9 ، 8 ، 1 - 10 ) . از اينجا تا پايان بند 83 حكايت ديودور ساختگى است و چيزى بيش از يك ابداع نيست . رويداد واقعى در پس عبارات تأثرانگيز محو مىگردد .
بر خلاف آنچه كه وى اظهار مىدارد : 1 - آژيس در آن زمان پادشاه اسپارت نبوده است . 2 - شاهى كه با سپاه عازم گشته بود - آژزيلاس - نقشهى اپامى نونداس را حدس نزده بود . بر پايهى نظر گزنفون ( 7 ، 5 ، 10 ) ، او توسط يك فرد اهل كرت ، بر پايهى نظر پلوتارك ( آژزيلاس ، 34 ، 4 ) توسط كاليستنس تسپيايى و بر پايهى نظر پوليب ( 9 ، 8 ، 6 ) به وسيلهى يك سرباز فرارى ، بر نقشهى اپامى نونداس آگاهى يافت . 3 - ايستادگى و مقاومت قهرمانانهاى از جانب مردمى كه سازماندهى و بسيج نشده بودند ، صورت نپذيرفت : آژزيلاس پيش از اپامى نونداس به اسپارت رسيد و اپامى نونداس نخواست كه در اسپارت با سپاهى منظم و سازماندهى شده رودررو گردد .
پررنگ كردن و دست يافتن بر برخى از رويدادهاى واقعى كه در متن ديودور تغيير يافتهاند ، خالى از لطف نيست : نقشى كه كرتيايى بازى كرد ( ر . ك به : گزنفون ، 7 ، 5 ، 10 ) و خطر مورد اصابت قرار گرفتن از طرف پرتابههايى كه از بالاى سقفها پرتاب مىشدند ( ر . ك به : گزنفون ، 7 ، 5 ، 11 ) .
( 4 ) .Agis