بيان صفات ثبوتيه را مقدم داشت بر صفات سلبيه و ابتداء نمود بذكر قدرت به جهت اينكه هر صفتى لازم دارد قدرت را و صانع بايد قادر باشد بر صنعتى كه از او صادر مىشود و براى توضيح مطلب مقدمه را ذكر مينمائيم تا مطلب روشن گردد .
پس ميگوئيم قادر مختار كسى را گويند كه هر كاريرا كه خواسته باشد بكند بتواند و فعل و ترك او از روى قصد و اراده باشد ، و در مقال آن موجب و مجبور باشد و آن كسى را گويند كه فعلى كه از او صادر مىشود با اختيار و قصد و ارادهء او نباشد بلكه اگر خواسته باشد نكند نتواند و فرق بين مختار و موجب از چند راه است :
يكى آنكه به جهت مختار امكان دارد فعل و ترك بالنسبة بيكچيز و موجب چنين نيست ، بلكه هيچ يك از فصل و ترك بدست اختيار او نيست .
دوم فعل مختار از روى علم و اراده صادر مىشود و موجب چنين نيست .
سوم آنكه فعل مختار مىشود از او جدا شود و فعل موجب ملازم است با وجود او و خود نتواند آن را از خود جدا كند مانند آتش در سوزانيدن كه بدون اختيار او است و اگر خواسته باشد نسوزاند ممكن نيست براى او و در سوزاندن قصد و اراده ندارد و علم به آن هم شرط در سوزانيدن او نيست و هرگز سوزاندن از او منفك نميشود بلكه اگر در محل تأثير ننمود يا بسبب وجود مانع است مانند رطوبت محل و نحو آن يا آنكه از آتش بودن بيرون ميرود مانند آنست كه بر ابراهيم عليه السّلام سرد و سلامت شد بامر خدا و يا آنكه آنكسى كه اين اثر را در او موجود نمود
ترجمه شرح باب حادى عشر يا جامع شهرستانى ( فارسى ) — صفحة 31
مساهمون: العلامة الحلي
ص٣١