( 1 ) قمى در تفسيرش ، با سند خود از امام صادق عليه السّلام روايت مىكند : « اين آيه در شأن امير المؤمنين و بلال و عثمان وارد شده است ؛ زيرا امير المؤمنين قسم خورده بود كه شبها نخوابد و بلال قسم خورده بود كه هيچگاه در روز افطار نكند و عثمان بن مظعون قسم خورده بود كه هيچگاه با همسر خود نزديكى نكند ! پس از مدتى همسر عثمان بن مظعون ، با قيافهء نامرتبى بر عايشه وارد شد . عايشه گفت : چرا اين گونه خود را رها كردهاى ؟ ! همسر عثمان گفت : براى چه كسى خود را مرتب كنم ؟ ! به خدا قسم كه همسرم از فلان روز تا به حال با من همبستر نشده است . او پارسايى را پيشه كرده و لباس مسيحيان را پوشيده و دنيا را ترك گفته است . عايشه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله را از جريان مطلع كرد . آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله بيرون رفت و اعلام كرد كه مردم جمع شوند ! پس از اجتماع مردم ، آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله بر منبر رفت و پس از حمد و ثناى الهى فرمود :
« چه شده است كه عدهاى چيزهاى حلال و پاكيزه را بر خويش حرام كردهاند ؟ ! بدانيد كه من شبها مىخوابم و با زنانم هم بستر مىشوم و در روز ، افطار مىكنم . هر كس كه از سنت من روى بگرداند ، از من نيست ! » .
اين سه نفر برخاستند و عرض كردند : اى رسول خدا ، ما بر انجام اين كارها قسم خوردهايم ؟ به دنبال آن خداوند فرمود :
« لا يُؤاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمانِكُمْ وَ لكِنْ يُؤاخِذُكُمْ بِما عَقَّدْتُمُ الْأَيْمانَ فَكَفَّارَتُهُ إِطْعامُ عَشَرَةِ مَساكِينَ مِنْ أَوْسَطِ ما تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ أَوْ كِسْوَتُهُمْ أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيامُ ثَلاثَةِ أَيَّامٍ ذلِكَ كَفَّارَةُ أَيْمانِكُمْ إِذا حَلَفْتُمْ وَ احْفَظُوا أَيْمانَكُمْ كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آياتِهِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ »
« 1 » ؛ خدا شما را به خاطر سوگندهاى بيهودهتان مؤاخذه نمىكند ، ولى به سوگندهايى كه از روى اراده مىخوريد و آنها را مىشكنيد شما را مؤاخذه مىكند . و كفارهاش خوراك دادن به ده بينواست از غذاهايى متوسطى كه به خانوادهء خود مىخورانيد يا پوشانيدن آنان يا آزاد كردن بندهاى . و كسى كه هيچ يك از اينها را نيابد ، بايد سه روز روزه بدارد . اين است كفارهء سوگندهاى شما وقتى كه سوگند خورديد و سوگندهاى خود را پاس داريد . اين گونه خداوند آيات خود را براى شما بيان مىكند ، باشد كه سپاسگزارى كنيد .
( 2 ) طبرسى ، ابتداى اين روايت را در مجمع البيان روايت كرده است و علامه طباطبايى هر دو روايت را در الميزان آورده و در شرح به همين مقدار اكتفا كرده است كه : انطباق آيهء :
« لا يُؤاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمانِكُمْ . . . »
بر قسمهاى مخفى است . » « 2 »
هامش
( 1 ) . تفسير قمى ، ص 179 - 180 ؛ مجمع البيان ، ج 3 ، ص 364 ؛ التبيان ، ج 4 ، ص 8 .
( 2 ) . الميزان ، ج 6 ، ص 112 .