( 1 ) در تفسير عياشى به نقل از يكى از اصحاب امام صادق عليه السّلام آمده است : « از امام صادق عليه السّلام دربارهء مصاديق اين آيه سؤال كردم ، او پاسخ داد كه آنها از موالى هستند » . « 1 »
( 2 ) و شيخ مفيد در كتاب الجمل از عمار بن ياسر نقل كرده است كه در روز جمل گفت : « به خدا قسم كه تأويل اين آيه نازل نشده بود ، مگر در امروز ! » . « 2 » اين در حالى كه شيخ طوسى اين مطلب را بر خلاف روايت عياشى به صورت مرفوع به على عليه السّلام ، عمار ، ابن عباس ، حذيفه ، امام باقر عليه السّلام و امام صادق عليه السّلام نسبت داده است . « 3 »
اين آيه ، اوصاف كسى را كه واجب است مسلمانان از او پيروى كنند ، بيان مىكند و اين اوصاف را از نشانههاى شناخت او قرار مىدهد ؛ بنابراين آيه با موضوع ولايت مرتبط است و به همين مناسبت نازل شده است .
( 3 )
آيههاى ولايت و تبليغ
گويى در آيهء 55 وقت آن رسيده است كه قرآن با صفت و ويژگى خاصى به جانشين پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله اشاره كند ، از اين رو مىفرمايد :
« إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ »
« 4 » ؛ همانا ولىّ شما ، تنها خدا و پيامبر او است و كسانى كه ايمان آوردهاند ؛ همان كسانى كه نماز برپا مىدارند و در حال ركوع زكات مىدهند .
پيش از اين اشاره كرديم كه على عليه السّلام در هنگام ركوع ، حلقهء انگشترش را در مسجد الحرام به فقير داد و اين آيه در ضمن آيات سوره مائده ، قبل از غدير نازل شد تا زمينهاى براى واقعهء غدير باشد .
نكته قابل عنايت اين است كه آيات سى و سوم و سى و چهارم ، در مورد حد محارب و مفسد مىباشد كه درباره سارقان شترهاى زكات اجرا شد و لازمهاش اين است كه حدّ در مدينه اجرا شده باشد . پس بايد بگوييم كه تمام آيات سوره ، سياق واحدى ندارند . « 5 »
هامش
( 1 ) . تفسير عياشى ، ج 1 ، ص 327 ، حديث 136 .
( 2 ) . الجمل ، ص 366 .
( 3 ) . تبيان ، ج 3 ، ص 555 . وى سپس يك صفحه در تقويت اين قول نوشته است ، چنان كه در تلخيص الشافى ، ج 1 ، ص 39 - 40 و ج 3 ، ص 110 - 112 آمده است : و در مجمع البيان ، ج 3 ، ص 321 - 322 به نقل از تبيان آمده است و مرحوم قمى در تفسير ، ج 15 ، ص 17 آورده است : مصداق اين آيه حضرت قائم ( عج ) و اصحابش هستند و علامه طباطبايى در الميزان ، ج 5 ، ص 390 - 400 همين قول را اختيار و تقويت كرده است .
( 4 ) . مائده ( 5 ) ، 55 .
( 5 ) . الميزان ، ج 6 ، ص 6 - 10 .