( 1 )
اشارهاى به اهل كتاب و منافقان و مرتدان
آيات 40 تا 50 سورهء مائده ، داراى سياق واحدى است و از آن چنين برمىآيد كه در صدد تذكر دادن به جمعى از يهوديان مىباشد كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله را در مورد بعضى از احكام تورات ، حكم قرار داده بودند و اميد داشتند كه آسانتر از تورات براى آنها حكم كند .
البته بعضى از آنها به بعضى ديگر گرفته بودند : اگر حكمى كرد كه مورد قبول ما است ، بدان عمل كنيد و اگر به خواست خود نرسيديد و همان حكم شديد و غليظ تورات را براى شما بيان كرد ، آن را قبول نكنيد ! آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله آنان را به حكم توراتشان ارجاع داد ؛ لذا حكميت او را قبول نكردند . و در همان حال عدهاى از منافقان در آنجا بودند كه درخواستى مشابه درخواست يهوديان داشتند و مىخواستند آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله را ترغيب كنند تا بر اساس ميل ايشان عمل كند و همانند زمان جاهليت به نفع ثروتمندان داورى كند . « 1 »
( 2 ) بعد از آن ، آيات چهارگانهء 50 تا 54 ، مؤمنان را از دوستى با يهوديان و نصارا برحذر مىدارد و متذكر مىشود كه بعضى از مريض القلبها براى اظهار دوستى و همپيمان شدن با يهوديان با هم مسابقه مىدهند ؛ زيرا خوف اين را دارند كه مسلمانان شكست بخورند و سر آنها بىكلاه بماند ! و اين در حالى است كه آنها به خدا قسم مىخورند كه با مؤمنان هستند .
در آيه 54 خبر از ارتداد بعضى از مؤمنان مىدهد و مىفرمايد :
« . . . فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكافِرِينَ يُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ لا يَخافُونَ لَوْمَةَ لائِمٍ ذلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلِيمٌ »
؛ به زودى خدا گروهى ديگر را مىآورد كه آنان را دوست دارد و آنان هم او را دوست دارند . آنان در مقابل مؤمنان متواضع و در مقابل كافران ، متكبرانند ، در راه خدا جهاد مىكنند و از سرزنش هيچ ملامتگرى نمىترسند . اين از فضل خداست و آن را به هر كه بخواهد مىدهد و او گشايشگر و داناست .
( 3 ) مرحوم طبرسى ، در ذيل اين آيه مىنويسد : در مصداق اين آيه اختلاف شده و روايت شده است كه از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله دربارهء مصاديق اين آيه سؤال شد . آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله دستش را بر شانهء سلمان زد و فرمود :
« اين مرد و قومش » .
سپس اضافه فرمود : « اگر دين بر سيارهء ثريا آويزان شده باشد ، عدهاى از فرزندان فارس بدان دست خواهند يافت ! » « 2 »
هامش
( 1 ) . الميزان ، ج 5 ، ص 338 - 339 .
( 2 ) . مجمع البيان ، ج 5 ، ص 321 .