در اين هنگام حسان بن ثابت عرض كرد اى رسول خدا ، اجازه بفرماييد تا ابياتى دربارهء على بگويم :
آن حضرت فرمود : با توكل به خدا ، بگو .
( 1 ) حسّان گفت : اى بزرگان قريش ، سخن مرا در حالى كه رسول خدا شاهد است ، بشنويد : آيا ندانستيد كه محمد در زير درختچههاى غدير خم برخاست و اعلام كرد كه جبرئيل از جانب خدا بر او نازل شد و اعلام كرد كه تو معصوم هستى و سستى پيشه مكن و آنچه را كه خداوند نازل كرده است به مردم ابلاغ كن ، كه اگر چنين نكنى و از دستور خدا سرپيچى كنى در اين صورت رسالت الهى را به آنها ابلاغ نكردهاى و از دشمنان ترسيدهاى ، پس رسول خدا برخاست و دست على را در دست راست خود گرفت و آن را بلند كرد و با صداى بلند اعلام كرد : هر كدام از شما كه من مولاى او بودم و سخنان مرا به خاطر مىسپرده و فراموش نمىكرده است ، بداند : مولاى او بعد از من على است و من فقط او را به عنوان مولاى شما معرفى مىكنم و بدان راضى هستم ، پس اى خدا ، هر كسى كه دوستدار على بود ، او را دوست بدار و هركس كه دشمن على بود با او دشمن باش . و اى پروردگار ، كسانى كه او را يارى مىكنند ، يارى كن ، زيرا كه آنها امام هدايت را كه همانند ماه درخشنده است يارى مىكنند و اى پروردگار من ، هركس كه على را خوار مىشمارد او را خوار گردان و در روز قيامت كه براى حساب نگه داشته مىشوند ، آنها را عذاب كن . « 1 »
( 2 ) مرحوم كلينى در روضهء كافى از امام باقر عليه السّلام روايت مىكند : پيامبر صلّى اللّه عليه و آله به حسان بن ثابت فرمود :
مادامىكه از ما دفاع مىكنى ، مؤيد به روح القدس باشى . « 2 » يا فرمود : اى حسان تا هنگامى كه ما را با زبانت يارى كنى ، مؤيد به روح القدس هستى . « 3 »
هامش
- حديث 20 و 22 به نقل از زراره از امام باقر عليه السّلام و در حديث 21 از امام صادق عليه السّلام روايت مىكند : جبرئيل در روز عرفه كه روز جمعه بوده است ، اين آيه را براى رسول خدا آورد ! و كوفى در تفسير خود از امام باقر عليه السّلام در ص 119 ، حديث 124 و 125 و از امام صادق عليه السّلام در ص 117 ، حديث 121 و 122 و 123 و از ابن عباس در ص 119 ، حديث 126 و 127 اين مطلب را روايت كرده است . در هر دو تفسير آمده است كه اين آيه در روز عرفه كه روز جمعه بوده ، نازل شده است ! در حالى كه قبلا محاسبه كرديم و گفتيم كه روز عرفه ، روز پنجشنبه بوده است ، بنابراين اگر نزول اين آيه در روز عرفه بوده است ، تلاوت و ابلاغ آن در روز غدير انجام شده است .
و سيوطى در اتقان ، ج 1 ، ص 19 از عمر نقل مىكند : اين آيه در سال حجة الوداع و در غروب روز عرفه كه روز جمعه بود ، نازل شد ، اما او از محمد بن كعب روايت كرده است : سورهء مائده در حجة الوداع و ما بين مكه و مدينه نازل شد و از ابو سعيد خدرى و ابو هريره روايت كرده است : آيه در روز غدير خم نازل شده است و همچنين در الدر المنثور ، ج 2 ، ص 259 هم اين مطلب را آورده است . چنان كه در بحار الانوار ، ج 37 ، ص 189 و 248 بدان اشاره شده است . براى مطالعهء بيشتر به شانزده منبع در الغدير ، ج 1 ، ص 230 - 238 و به كتاب آيات الغدير ، ص 246 و 248 مراجعه فرماييد .
( 1 ) . سليم بن قيس ، ج 2 ، ص 828 - 829 علامهء امينى در الغدير ، ج 2 ، ص 34 - 39 بيش از بيست منبع از خاضه و بيش از ده منبع از عامه در مورد سند اين شعر آورده است ، اما در ديوان چاپشدهاش به هيچ كدام اشاره نكردهاند ! !
( 2 ) . روضهء كافى ، ص 89 ، حديث 75 و از امام صادق عليه السّلام در جامع الاخبار ، ص 11 آمده ، چنان كه در بحار الانوار ، ج 37 ، ص 166 بدان اشاره شده است .
( 3 ) . ارشاد ، ج 1 ، ص 177 و افزوده است : پيامبر اكرم دعا را مشروط به نصرت و يارى كرد ، زيرا عاقبت امر حسّان را مىدانست كه