( 1 ) هرآينه آن چه را كه بر عهده داشتم به جاى آوردم و بدانيد كه حسن و حسين عليهما السّلام جوانان اهل بهشتاند و بعد از پدرشان على عليه السّلام ، امام هستند و من قبل از على عليه السّلام پدر آنها هستم . بگوييد : با قلبها و جانها و زبانها و دستهايمان با خدا و شما و على عليه السّلام و حسن و حسين عليهما السّلام و ائمهاى كه ذكر كردى عهد و پيمان مىبنديم و آن را عوض نمىكنيم . ما آنچه را كه به ما ابلاغ كردى به بزرگ و كوچك اولاد و اهل خود مىرسانيم و خدا را بر عمل خود شاهد مىگيريم كه او كافى است و تو و ملائكه بر ما شاهد هستيد و خداوند بزرگترين شاهد است .
اى مردم ، چه مىگوييد ؟ هرآينه خداوند هر صداى آشكار و پنهانى را مىداند و « هر كسى هدايت شود ، به نفع خود هدايت شده است و هر كسى گمراه شود ، عليه خود گمراه شده است » و هركس بيعت كند ، در واقع با خداوند بيعت كرده است ، چرا كه « دست خدا بالاى دستهاى آنها است . »
اى مردم ، تقواى الهى پيشه نماييد و با على بيعت كنيد . اى مردم ، آنچه را كه به شما گفتم ، بگوييد و به على به خاطر ولايت بر مؤمنين تبريك بگوييد .
اى مردم ، كسانى كه براى بيعت با وى و پذيرش ولايتش سبقت بگيرند ، از رستگاران در بهشتهاى جاودان هستند .
اى مردم ، سخنى را بگوييد كه خداوند به واسطه آن از شما راضى باشد .
( 2 ) امام باقر عليه السّلام فرمود : مردم در جواب پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله فرياد زدند : شنيديم و امر خدا و رسولش را با قلبها و زبانها و دستهايمان اطاعت كرديم . سپس به طرف على عليه السّلام رفتند و با او بيعت كردند و اولين كسانى كه با وى بيعت كردند ، اولى ، دومى و سومى بودند و بعد از آن مهاجرين و انصار و سپس بقيهء مردم بر حسب مقام و منزلتشان پيش آمدند و بيعت كردند . . . اين بيعتگيرى سه روز ادامه پيدا كرد و هرگاه قومى با على عليه السّلام بيعت مىكردند ، رسول خدا مىفرمود : حمد و سپاس خدايى را كه ما را بر تمام جهانيان برترى داده است . « 1 »
( 3 ) مرحوم مجلسى پس از بيان اين خطبه مىنويسد : تمام اين خطبه را شيخ على بن مطهر حلى در كتاب العدد القويه با اسناد خود از زيد بن ارقم روايت ارقم روايت كرده است . « 2 »
هامش
( 1 ) . احتجاج ، ج 1 ، ص 82 - 84 و اين را قبل از او شهيد فتال نيشابورى به صورت مرسل در روضة الواعظين ، ص 109 - 121 روايت كرده است كه سيزده صفحه از كتاب را از ص 68 تا 84 شامل شده است . و اين در حالى است كه در تفسير فرات كوفى ، ص 505 ، حديث 663 از امام صادق عليه السّلام از ابن عباس روايت شده است : پيامبر صلّى اللّه عليه و آله برخاست و خطبهء كوتاهى ايراد كرد .
( 2 ) . بحار الانوار ، ج 37 ، ص 218 . چنان كه نقل شد اين خطبه سيزده صفحه از كتاب احتجاج را شامل شده است . و سيد بن طاووس سه صفحه از اين خطبه را در اقبال ، ج 2 ، ص 245 - 247 به نقل از كتاب النشر و الطى روايت كرده است كه مؤلفش آن را -