( 1 ) و طبرسى به همين مقدار اكتفا كرده است كه : روايات از طريق خاص و عام وارد شده است كه منظور از صالح المؤمنين ، امير المؤمنين على عليه السّلام است . « 1 »
بنده نديدهام كه كسى رابطه و مناسبت موجود ميان اين آيات را تبيين كرده باشد . از سويى پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله رازى را با يكى از همسرانش در ميان مىنهد در حالى كه قلب دو تن از آنها منحرف شده است .
يكى از آنها ، رازى را كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله به وى گفته است ، براى ديگرى بازگو مىكند و كينه قلبى آنها باعث مىشود كه به پشتيبانى همديگر عليه او برخيزند ! و از سوى ديگر خدا و ملائكه كه جبرئيل هم در ميان آنها است و صالح المؤمنين به پشتيبانى و حمايت از آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله برمىخيزند ؟ !
با توجه به اخبارى كه مىگفت : سخن نهانى آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله دربارهء كسى بود كه حكومت را بعد از او در دست مىگيرد و تنها مربوط به تحريم ماريه بر خودش نبوده است . . . به نظر من ، آيه از قبيل دفع دخل مقدر يا دفع وهم متوهمى مىباشد كه توهم مىكند ، كسانى كه بعد از آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله متولى امور مىشوند ، اصلح مؤمنين هستند ؛ بنابراين در صدد است كه اين توهم را مردود اعلام كند و بگويد كه صالح المؤمنين به تفسير رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله به معناى اصلح المؤمنين است ، چنان كه شيخ طوسى بيان كردند و او همان امير المؤمنين على بن أبي طالب است و چنين نيست كه هر كس متولى امور بعد از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله شد ، اصلح مؤمنان باشد .
آيات يازده تا دوازده دو زن كافر را مثال مىزند كه همسر دو بندهء صالح ، يعنى نوح و لوط عليها السّلام بودند .
آن دو در غير امور زناشويى به شوهرانشان خيانت كردند و در نتيجه ، چيزى آنها را از خدا بىنياز نكرد و بدانها گفته شد : همراه جهنميان وارد آتش شويد . سپس به دو زن مؤمن مثال زده است كه مريم دختر عمران و ديگرى همسر فرعون بود كه به خدا و بهشت و جهنم او ايمان داشت و در آخرين روزهاى حياتش ، ايمان خود را علنى كرد و از خدا درخواست كرد كه او را از دست فرعون و ساير ستمكاران نجات دهد .
( 2 ) طبرسى از مقاتل نقل مىكند : خداوند متعال به عايشه و حفصه مىگويد : همانند زنان نوح و لوط در انجام معصيت نباشيد ! بلكه همان زن فرعون و مريم باشيد . « 2 »
( 3 ) شيخ طوسى نيز در تبيان از فرّاء نقل كرده است . اين مثالى است كه خدا براى عايشه و حفصه زده و بيان كرده است كه جايگاه و منزلت آنان و خويشاوندى با پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله فايدهاى به حال ايشان نخواهد داشت ، در صورتى كه از خدا و رسولش اطاعت نكنند و دستوراتشان را اجرا ننمايند ، چنان كه اين نزديكى براى زن نوح و زن لوط فايدهاى نداشت و روانهء جهنم شدند .
هامش
( 1 ) . مجمع البيان ، ج 10 ، ص 474 .
( 2 ) . مجمع البيان ، ج 10 ، ص 479 .