اين دو روايت را كوفى در تفسير خود نقل كرده و با اسناد از آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله روايت كرده است :
هنگامى كه اين آيه نازل شد ، آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله دست على عليه السّلام را گرفت و فرمود : اى مردم ، صالح المؤمنين اين است . « 1 »
( 1 ) و با سند خود از رشيد هجرى روايت كرده است : همراه مولايم على بن أبي طالب در پشت كوفه راه مىرفتم كه متوجه من شد و فرمود : اى رشيد ، به خدا قسم كه صالح المؤمنين من هستم .
و در آن با سند خود از امام باقر عليه السّلام روايت كرده است : هنگامى كه « و صالح المؤمنين » نازل شد ، آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله به على عليه السّلام فرمود : اى على ، تو صالح المؤمنين هستى .
و در آن با سند خود از سالم ، از خيثمه روايت كرده است : از امام باقر عليه السّلام شنيدم كه مىگويد : هنگامى كه آيهء :
« وَ إِنْ تَظاهَرا عَلَيْهِ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ مَوْلاهُ وَ جِبْرِيلُ وَ صالِحُ الْمُؤْمِنِينَ »
، نازل شد ، پيامبر صلّى اللّه عليه و آله به على عليه السّلام فرمود : اى على ، تو صالح المؤمنين هستى . آنگاه سالم گفت : پس از آن به حج رفتم و امام باقر عليه السّلام را ملاقات كردم و قول خيثمه را براى آن حضرت نقل نمودم ، پس آن حضرت عليه السّلام فرمود : خيثمه راست گفته است ، من آن را براى او روايت كردم . « 2 »
( 2 ) قمى در تفسيرش با سند خود از امام باقر عليه السّلام روايت كرده است : صالح المؤمنين على بن ابى طالب عليه السّلام است . « 3 »
( 3 ) اين خبر را بحرانى در تفسير البرهان فى تفسير القرآن نقل كرده و سپس گفته است : محمد بن عباس پنجاه و دو حديث را از طريق خاصه و عامه در همين معنا جمعآورى كرده و آنگاه خودش به پارهاى از آنها اشاره نموده است . همچنين معاصر وى ، علامه مجلسى در بحار الانوار اين كار را كرده است . « 4 »
( 4 ) شيخ طوسى در تبيان آورده است : خاصه و عامه روايت كردهاند كه منظور از صالح المؤمنين ، على بن أبي طالب عليه السّلام است و همين دلالت مىكند كه او افضل اصحاب بوده است ، چنان كه اگر كسى بگويد : فلانى تيرانداز قومش است يا شجاع قبيلهاش مىباشد يا صالح آنها مىباشد ، فهميده مىشود كه او تيراندازترين و شجاعترين و صالحترين فرد آنها مىباشد . « 5 »
هامش
- ص 29 و در حاشيهء تفسير فرات كوفى به تحقيق محقق محمودى . و خبر اسماء را حسكانى در شواهد التنزيل آورده و طبرسى از او در مجمع البيان ، ج 10 ، ص 475 نقل كرده است .
( 1 ) . آن را حسكانى در شواهد التنزيل روايت كرده و از او در مجمع البيان ، ج 10 ، ص 474 - 475 نقل گرديده است .
( 2 ) . تفسير فرات كوفى ، ص 489 - 491 .
( 3 ) . تفسير قمى ، ج 2 ، ص 377 .
( 4 ) . بحار الانوار ، ج 36 ، ص 27 ، باب 29 و همچنين در شواهد التنزيل آمده است .
( 5 ) . تبيان ، ج 10 ، ص 48 .