قرائت نمود و به او فرمود : همسرت را بردار و برو ، هرآينه كه حرف زشت و بدى را زدى . خداوند تو را ببخشد . مواظب باش كه ديگر آن را تكرار نكنى . « 1 »
( 1 ) در خبر طبرسى در مجمع البيان آمده است : پس از آن كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله اين آيات را خواند ، از أوس پرسيد : آيا مىتوانى بردهاى را آزاد كنى ؟ عرض كرد : من سرمايهء چندانى ندارم و در اين صورت بايد تمام اموالم را پرداخت كنم . پرسيد : آيا مىتوانى دو ماه پىدرپى روزه بگيرى ؟ عرض كرد : اى رسول خدا ، به خدا قسم ، اگر من روزى سه مرتبه غذا نخورم ، چشمهايم تار مىشود و مىترسم كه نابينا شوم ! پرسيد : آيا مىتوانى به شصت مسكين طعام بدهى ؟ عرض كرد : نه ، به خدا قسم نمىتوانم ، مگر اينكه شما مرا يارى كنيد . آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله فرمود : من پانزده صاع به تو كمك مىكنم و دعا مىكنم كه خدا به مال تو بركت بدهد . آنگاه پانزده صاع را به وى تحويل داد و براى او دعا كرد كه مالش بركت پيدا كند . « 2 »
بروز عادات جاهليت
( 2 ) در اينجا ديديم كه اين صحابى انصارى خزرجى ، در زمانى كه هشت سال از هجرت مىگذشت ، بر طبق عادات جاهليت ، زن خود را به وسيلهء ظهار طلاق داد . به دنبال آن چهار آيهء اول سورهء مجادله نازل شد .
جالب اين است كه در آيه هشتم ، به مخالفت جمعى از مسلمانان ، با تحيت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله كه تحيت خدا و اسلام بود ، اشاره مىكند . آنان هنگامى كه پيش پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله مىآمدند ، به جاى السلام عليك ، از الفاظ أنعم صباحا و أنعم مساء استفاده مىكردند كه مخصوص جاهليت بود . به دنبال آن خداوند آيهء هشتم را نازل كرد كه مىفرمايد :
« . . . وَ إِذا جاؤُكَ حَيَّوْكَ بِما لَمْ يُحَيِّكَ بِهِ اللَّهُ وَ يَقُولُونَ فِي أَنْفُسِهِمْ لَوْ لا يُعَذِّبُنَا اللَّهُ بِما نَقُولُ حَسْبُهُمْ جَهَنَّمُ يَصْلَوْنَها فَبِئْسَ الْمَصِيرُ »
؛ و چون نزد تو آيند ، تو را درودى گويند كه خدايت آن را نگفته است و در دل مىگويند چرا خدا بدانچه مىگوييم ما را عذاب نمىكند ؟ جهنم براى آنان كافى است ؛ در آن درمىآيند و چه بد سرانجامى است .
اين آيه آنها را از تحيت به شيوهء جاهليت نهى مىكند و آيهء بعدى آنها را از نجوا كردن ( درگوشى حرف زدن ) نهى مىكند و مىفرمايد :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا تَناجَيْتُمْ فَلا تَتَناجَوْا بِالْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ وَ مَعْصِيَةِ الرَّسُولِ وَ تَناجَوْا بِالْبِرِّ وَ التَّقْوى وَ اتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ »
؛ اى كسانى كه ايمان آوردهايد ، چون با يكديگر
هامش
( 1 ) . تفسير قمى ، ج 2 ، ص 353 - 354 .
( 2 ) . مجمع البيان ، ج 9 ، ص 371 .