آمده بودند ، فرمود : اى فلانى و فلانى و . . . از جايتان بلند شويد تا اينها بنشينند . آنان برخاستند ، اما آثار ناراحتى و خشم در چهرههايشان ديده مىشد .
( 1 ) منافقان سعى كردند كه از اين فرصت سوء استفاده كرده ، اين افراد را عليه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله تحريك كنند ، براى همين به آنان گفتند : با اينكه شما پيامبر را دوست مىداريد و رفتهايد تا نزديك او بنشينيد ، اما او عدهاى را كه ديرتر آمده بودند بر شما ترجيح داد و آنها را در جاى شما نشانيد ! در اين صورت آيا گمان مىكنيد كه صاحب شما به عدالت رفتار مىكند ؟ ! پس از اين ، آيهء يازده نازل شد كه مىفرمايد :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا قِيلَ لَكُمْ تَفَسَّحُوا فِي الْمَجالِسِ فَافْسَحُوا يَفْسَحِ اللَّهُ لَكُمْ وَ إِذا قِيلَ انْشُزُوا فَانْشُزُوا . . . »
« 1 » اى كسانى كه ايمان آوردهايد ، چون به شما گفته شود : « در مجالس جاى باز كنيد » ، پس جاى باز كنيد تا خدا براى شما گشايش حاصل كند و چون گفته شود :
« برخيزيد » ، پس برخيزيد . . .
( 2 )
نجوا با پيامبر صلّى اللّه عليه و آله
پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله به فقهاء و صاحبان علم و به بدريون احترام ويژه مىگذاشت ، زيرا احكام و عقايد و معارف اسلام را بهتر از تازه مسلمانان مىفهميدند . همچنين آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله به فقراى اصحاب احترام مىگذاشت ، زيرا از ثروتمندانى كه در معرض تكبر و طغيان قرار داشتند ، باتقواتر و مؤمنتر بودند ، اما ثروتمندان پيش آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله مىآمدند و از فقرا سبقت مىگرفتند و مدت طولانى پيش وى مىنشستند و با او به طور خصوصى صحبت مىكردند . آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله از سخنان طولانى آنان خسته شده بود ، براى همين خداوند دستور داد كه قبل از صحبت خصوصى با پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله بايد صدقه بدهند و آنها را ملزم كرد تا وقتى صدقه ندادهاند ، با آن حضرت به صورت خصوصى صحبت نكنند . آيه ، مقدار صدقه را مشخص نكرد و كسى را كه چيزى براى صدقه دادن ندارد ، مورد عفو و بخشش قرار داد و فرمود :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا ناجَيْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْواكُمْ صَدَقَةً ذلِكَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ أَطْهَرُ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ . . . »
« 2 » ؛ اى كسانى كه ايمان آوردهايد ، هرگاه با پيامبر خدا گفتگوى محرمانه مىكنيد ، پيش از گفتگوى محرمانهء خود ، صدقهاى تقديم بداريد . اين كار براى شما بهتر و پاكيزهتر است ؛ و اگر چيزى نيافتيد بدانيد كه خدا آمرزندهء مهربان است .
هامش
( 1 ) . مجادله ( 58 ) ، 11 و اين خبر در مجمع البيان ، ج 9 ، ص 378 ، و اسباب النزول ، ص 347 آمده است .
( 2 ) . مجادله ( 58 ) ، 12 اين خبر در تبيان ، ج 9 ، ص 551 به نقل از زجاج آمده است و در مجمع البيان ، ج 9 ، ص 379 از مقاتل ، از ابن حيان آمده و همچنين در أسباب النزول ، ص 348 .