به ستيزه برخيزند ، به راه پروردگارت دعوت كن ، زيرا تو بر راهى راست قرار دارى . و اگر با تو مجادله كردند ، بگو : « خدا به آنچه مىكنيد آگاهتر است . » . خدا روز قيامت در مورد آنچه با يكديگر در آن اختلاف مىكرديد ، داورى خواهد كرد .
( 1 ) طبرسى در جوامع الجامع روايت كرده است : جمعى از كفار خزاعه كه عليه مسلمانان همپيمان شده بودند و بديل بن ورقاء خزاعى هم در ميان آنها بود ، به مسلمانان گفتند : شما را چه شده كه آنچه خودتان آن را مىكشيد ، مىخوريد ، اما آنچه كه خدا آن را مىكشد ( ميته ) نمىخوريد ؟ « 1 »
شايد اين حادثه پس از فتح مكه و اختلاط كفار و مسلمانان بوده است ، بنابراين آيه پس از مجادله بين آنان نازل شده و مؤمنين را بر عقايدشان ثابتقدمتر مىكند و سياق تكرار نيز اين را تأييد مىكند . « 2 »
سورهء منافقون
( 2 ) سورهء بعدى كه صد و پنجمين سوره در ترتيب نزول و نوزدهمين سورهء نازل شده در مدينه مىباشد ، سورهء منافقون است . « 3 » اخبار مربوط به اين سوره در قضاياى غزوهء بنى مصطلق در سال پنجم هجرى نقل شد . در آنجا گفتيم كه حوادث اين سوره احتمال ندارد كه از جهت تاريخى از اين عقبتر اتفاق افتاده باشد و احتمال ندارد كه آيات آن تا اين زمان به تأخير افتاده و نازل نشده باشد ، اما با اين وجود ، خبرى كه در ترتيب نزول سوره بدان اعتماد كردهايم ، مىگويد : سورهء منافقون در اين برهه از زمان نازل شده است و اين ، يك نكتهء مبهم تاريخى است كه خدا آن را بهتر مىداند .
سورهء مجادله
( 3 ) صد و ششمين سورهء نازل شده و بيستمين سورهء نازل شده در مدينه ، سورهء مجادله مىباشد . در ابتداى اين سوره آمده است :
« قَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّتِي تُجادِلُكَ فِي زَوْجِها وَ تَشْتَكِي إِلَى اللَّهِ وَ اللَّهُ يَسْمَعُ تَحاوُرَكُما إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ »
؛ خدا گفتار زنى را كه دربارهء شوهرش با تو گفتگو و به خدا شكايت مىكرد ، شنيد و خدا گفتگوى شما را مىشنود ، زيرا شنواى بيناست .
در زمان جاهليت ، اگر مردى به زنش مىگفت : تو براى من ، همانند مادرم هستى ، اين زن تا ابد بر او
هامش
( 1 ) . جوامع الجامع ، طبرسى ، ج 2 ، ص 108 ؛ مجمع البيان ، ج 7 ، ص 150 ؛ تبيان ، ج 7 ، ص 238 .
( 2 ) . نك : الميزان ، ج 14 ، ص 406 - 413 .
( 3 ) . التمهيد ، ج 1 ، ص 107 .