از فسق و فجور بازمىدارد . « 1 »
وى در ادامه مىنويسد : از عبد اللّه بن عباس و ابن عمر روايت شده است : يكى از مسلمانان از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله اجازه خواست تا يكى از زنان صاحب پرچم را براى سفاح تزويج كند ، اما خداوند اين آيه را نازل فرمود . و مجاهد و شعبى و زهرى نيز آن را روايت كردهاند و زنى كه براى ازدواج با او از آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله اجازه خواسته شد ، امّ مهزول بود . « 2 »
( 1 ) طبرسى هم در مجمع آنچه را كه شيخ طوسى ذكر كرده است ، نقل كرده و از امام باقر و صادق عليهما السّلام اضافه نموده است : آنان مردان و زنانى بودند كه در زمان رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله به زناكارى مشهور بودند و خداوند مؤمنان را از ازدواج با اين افراد نهى كرد . « 3 »
( 2 ) خبر مرحوم قمى تصريح مىكند كه آيه در شأن زنان مكه بوده است و اين اقتضاء مىكند كه آيه پس از فتح مكه نازل شده باشد و اين ذكر نشده است . البته اين مطلب هيچ منافاتى با مدنى بودن سوره ندارد .
عدم ذكر سبب خاصى براى نزول اين سوره ، يا آياتى از آن و وجود فساد و فحشاء در مكه و تأكيد آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله به هنگام بيعت با زنان مكه بر اجتناب در زناكارى ، و نزول سورهء نور ، بعد از سورهء نصر و قبل از سورهء حجرات در اول سال نهم هجرى ؛ اين احتمال را تقويت مىكند كه سوره ، بعد از فتح مكه نازل شده است ، اگر چه اين دلايل نقل نشده است .
( 3 ) در اسباب النزول واحدى نيشابورى در ضمن خبرى از عكرمة ، از ابن عباس آمده است : دربارهء زناكاران مكه ، آيهء :
« الزَّانِي لا يَنْكِحُ »
نازل شد . زنان زناكار در مكه زياد بودند كه نه نفر از آنها صاحب پرچم و عبارت بودند از : ام مهدون يا ام مهزول ؛ كنيز سائب بن ابى سائب مخزومى ، ام غليظ كنيز صفوان بن اميه مخزومى ، قرينة يا فرتنه كنيز هشام بن ربيعه مخزومى ، ام سويد كنيز عمرو بن عثمان مخزومى ، حيّهء قبطيه كنيز عاص بن وائل سهمى ، جلاله كنيز سهيل بن عمرو عامرى ، شريفه كنيز زمعة بن اسود و مريه كنيز ابن مالك بن سبّاق .
شايعهپراكنى منافقين
( 4 ) رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله در روز جمعه ، دوم رمضان ، بعد از نماز عصر براى فتح مكه از مدينه خارج شد . « 4 » او پس
هامش
( 1 ) . تبيان ، ج 7 ، ص 408 . آيهء 26 از همين سورهء كه مىفرمايد :« الْخَبِيثاتُ لِلْخَبِيثِينَ وَ الْخَبِيثُونَ لِلْخَبِيثاتِ »بر همين مطلب حمل مىشود ، چنان كه در مجمع البيان ، ج 7 ، ص 213 بدان اشاره شده است .
( 2 ) . همان ، ج 7 ، ص 407 .
( 3 ) . مجمع البيان ، ج 7 ، ص 197 - 198 . و چنان كه در الميزان ، ج 15 ، ص 83 - 84 آمده است : اين دو خبر همان است كه كلينى آنها را از محمد بن سالم ، از امام باقر عليه السّلام و از زراره ، از امام صادق عليه السّلام روايت كرده است .
( 4 ) . اعلام الورى ، ج 1 ، ص 215 .