( 1 )
سورهء نور
سورهء بعدى كه نازل شده است ، سورهء نور مىباشد . در اين سوره به بعضى از احكام و حدود و از جمله حدّ زنا اشاره شده است و مىفرمايد :
« الزَّانِيَةُ وَ الزَّانِي فَاجْلِدُوا كُلَّ واحِدٍ مِنْهُما مِائَةَ جَلْدَةٍ . . . »
؛ به هر يك از زن و مرد زناكار صد ضربهء شلاق بزنيد . . .
قمى در تفسير خود مىنويسد : اين آيه ، ناسخ آيهاى است كه مىفرمايد :
« وَ اللَّاتِي يَأْتِينَ الْفاحِشَةَ مِنْ نِسائِكُمْ فَاسْتَشْهِدُوا عَلَيْهِنَّ أَرْبَعَةً مِنْكُمْ فَإِنْ شَهِدُوا فَأَمْسِكُوهُنَّ فِي الْبُيُوتِ حَتَّى يَتَوَفَّاهُنَّ الْمَوْتُ أَوْ يَجْعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلًا »
« 1 » ؛ و از زنان شما ، كسانى كه مرتكب زنا مىشوند ، چهار تن از ميان خود بر آنان گواه گيريد ؛ پس اگر شهادت دادند ، آنان را در خانهها نگاه داريد تا مرگشان فرارسد يا خدا راهى براى آنان قرار دهد .
( 2 ) چنين به نظر مىرسد كه منظور وى از نسخ ، مطلبى باشد كه در كافى با سند وى از امام باقر عليه السّلام روايت شده است كه فرمود : سورهء نور بعد از سورهء نساء نازل شده كه در آن آمده است :
« وَ اللَّاتِي يَأْتِينَ الْفاحِشَةَ »
تا آنجا كه مىفرمايد :
« أَوْ يَجْعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلًا »
. كه سبيل همان است كه خداى تعالى فرموده است :
« الزَّانِيَةُ وَ الزَّانِي فَاجْلِدُوا كُلَّ واحِدٍ مِنْهُما . . . »
« 2 »
بر خلاف آنچه كه انتظار مىرود ، هيچ خبرى دربارهء سبب نزول سوره يا آيهاى از آن ، به دست ما نرسيده است و تنها در مورد آيهء :
« الزَّانِي لا يَنْكِحُ إِلَّا زانِيَةً أَوْ مُشْرِكَةً وَ الزَّانِيَةُ لا يَنْكِحُها إِلَّا زانٍ أَوْ مُشْرِكٌ وَ حُرِّمَ ذلِكَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ
« 3 »
»
؛ مرد زناكار ، جز زن زناكار يا مشرك را به همسرى نگيرد و زن زناكار را جز مرد زناكار يا مشرك به زنى نگيرد و بر مؤمنان اين حرام گرديده است .
( 3 ) مرحوم قمى در تفسير خود مىنويسد : اين آيه در مورد : ساره ، حنتمه و رباب نازل شده است كه در مكه مشهور به زناكارى بودند و خداوند ازدواج با آنها را حرام كرد . « 4 »
( 4 ) و شيخ طوسى در تبيان از امام باقر عليه السّلام روايت كرده است : اين آيه در مورد زنانى نازل شده است كه پرچم مخصوصى در بالاى در خانهء خود نصب كرده بودند و ازدواج با غير آنها جايز است و حتى آنها را
هامش
( 1 ) . نساء ( 4 ) ، 15 و خبر در تفسير قمى ، ج 2 ، ص 95 آمده است .
( 2 ) . از كافى در الميزان ، ج 15 ، ص 83 .
( 3 ) . نور ( 24 ) ، 3 .
( 4 ) . تفسير قمى ، ج 2 ، ص 95 - 96 .