قطعا براى شما در [ پيروى ] از آنان سرمشقى نيكوست [ يعنى ] براى كسى كه به خدا و روز بازپسين اميد مىبندد . و هر كس روى برتابد [ بداند كه ] خدا همان بىنياز ستوده [ صفات ] است . اميد است كه خدا ميان شما و ميان كسانى از آنان كه [ ايشان را ] دشمن داشتيد ، دوستى برقرار كند ، و خدا تواناست ، و خدا آمرزندهء مهربانست . [ اما ] خدا شما را از كسانى كه در [ كار ] دين با شما نجنگيده و شما را از ديارتان بيرون نكردهاند ، بازنمىدارد كه با آنان نيكى كنيد و با ايشان عدالت ورزيد ، زيرا خدا دادگران را دوست مىدارد . خدا شما را فقط از دوستى با كسانى بازمىدارد كه در [ كار ] دين با شما جنگ كرده و شما را از خانههايتان بيرون رانده و در بيرون راندنتان با يكديگر همكارى كردهاند و هر كس آنان را به دوستى گيرد ، آنان همان ستمگرانند .
( 1 ) شيخ طوسى مىنويسد : بعد از آن رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله نگذاشت كه هيچ كس به سوى مكه خارج شود . « 1 » و طبرسى اضافه كرده است : آن حضرت محافظانى را بر مدينه قرار داد كه فرماندهى آنان با حارثة بن نعمان بود . « 2 »
( 2 )
زنان مهاجر
در شروط صلح حديبيه ذكر شده بود : « هر يك از قريشيان كه بدون اذن ولىّ خود به محمد بپيوندند ، او را به وليش بازگردانند . . . » « 3 » بدين ترتيب هر كدام از مردان قريش كه بدون اذن ولىّ خود به محمد صلّى اللّه عليه و آله مىپيوست ، مشمول اين شرط مىشد ؛ امّا به زنان اشارهء صريحى نشده بود و سؤال اين بود كه آيا اين شرط شامل زنان هم مىشود ؟
( 3 ) از جمله سورههاى قرآن ، سورهء ممتحنه است . اين نام ، از يكى از كلمات آيهء دهم اين سوره گرفته شده است كه مىفرمايد :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا جاءَكُمُ الْمُؤْمِناتُ مُهاجِراتٍ فَامْتَحِنُوهُنَّ اللَّهُ أَعْلَمُ بِإِيمانِهِنَّ فَإِنْ
هامش
( 1 ) . التبيان ، ج 9 ، ص 575 .
( 2 ) . إعلام الورى ، ج 1 ، ص 217 و در مغازى واقدى ، ج 2 ، ص 796 آمده است كه فرماندهى با عمر بن خطاب بوده است و در خبرهاى آينده خواهد آمد كه مردم نمىدانستند رسول خدا صلى الله عليه و آله قصد كجا را دارد تا به منزلگاه عرج رسيدند . و آيات سورهء ممتحنه غير صريح مىباشد ، بنابراين خبر كوفى از ابن عباس ترجيح داده مىشود و اين با خبر مفيد هماهنگى ندارد زيرا باعث إعلان عمومى بوده است كه خلاف فرض و نقض غرض است و در آن آمده است كه خداوند اهل بدر را آمرزيده قرار داده است و اين ثابت نيست . علامهء طباطبايى در الميزان ، ج 19 ، ص 236 - 238 بحث مفصلى دربارهء اين روايت [ آمرزش رزمندگان بدر ] دارد كه شايسته است مراجعه و مطالعه شود .
( 3 ) . تفسير قمى ، ج 2 ، ص 314 .