( 1 )
جواب و هداياى مقوقس
« 1 » سپس نامهنگارى را كه به عربى مىنوشت فرا خواند و براى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله نوشت : « بسم الله الرحمن الرحمن الرحيم . براى محمد بن عبد الله از مقوقس ، بزرگ قبطىها . سلام عليك . اما بعد : نامهات را خواندم و آنچه را كه متذكر شده و بدان دعوت كرده بودى ، فهميدم . . . مىدانستم كه پيامبرى باقى مانده و گمان مىكردم كه در شام مبعوث خواهد شد . حال قاصد را اكرام كردم و دو كنيز را كه جايگاه ويژهاى در ميان قبطىها دارند ، به همراه مقدارى لباس برايت مىفرستم و قاطرى را به تو هديه مىكنم تا بر آن سوار شوى . و السلام عليك » « 2 »
يكى از اين دو كنيز ماريهء قبطيه ، ام ابراهيم « 3 » بوده است . وى خواهرى داشت كه به همراه وى بود و سيرين ناميده مىشد . « 4 »
در جواب مقوقس ذكرى از هداياى ديگر ، غير از همين كنيز و قاطر نيامده است كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله آن را شهباء ناميد ، چنان كه اين مطلب در قرب الاسناد از امام باقر عليه السّلام روايت شده است . « 5 »
( 2 ) اصفهانى از محمد بن حنفيه روايت كرده است : مقوقس به همراه دو كنيز ، غلام اختهشدهاى به نام مأبور « 6 » را هم به آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله هديه كرد و در خبر ديگرى از محمد بن اسحاق كه در سيره نيامده
هامش
( 1 ) . مقوقس مقرقب نونى : و نون قبيلهاى از قبايل قبطىها بوده است ؛ چنان كه در التنبيه و الاشراف ، ص 227 آمده است و در مروج الذهب ، ج 1 ، ص 405 به نقل از وى آمده است : مقوقس ، پادشاه مصر در فصول مختلف سال محل اقامت خود را عوض مىكرد . او گاهى در اسكندريه و گاهى در شهر منف ساكن مىشد و در قصر شمع كه در وسط شهر فسطاط بود بر سر قدرت باقى بود تا اين كه مسلمانان مصر را فتح كردند .
( 2 ) . سيرهء زينى دحلان ، ج 3 ، ص 71 و سيرهء حلبيه ، ج 3 ، ص 281 و گزيدهاى از آن در الطبقات ، ج 1 ، ص 260 آمده است .
( 3 ) . چنان كه در قرب الاسناد ، ص 7 با سندى از امام صادق عليه السّلام از پدرش امام باقر عليه السّلام آمده است كه فرمود : صاحب اسكندريه ، اين كنيز را به همراه قاطرى به نام شهباء و چيزهاى ديگر به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله هديه كرد و در اين صورت آنچه در تفسير قمى ، ص 179 آمده است مبنى بر اين كه نجاشى ، ماريهء قبطيه را براى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله فرستاد صحيح نمىباشد . و ظاهرا در اعلام الورى ، ج 1 ، ص 119 نيز همين خبر قمى را نقل مىكند . در حالى كه در هنگام نام بردن از كنيزهايى كه به پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله هديه شده است مىنويسد : مقوقس ، پادشاه اسكندريه ، دو كنيز را به آن حضرت هديه كرد كه يكى از آنها ماريهء قبطيه بود ، ص 147 . و در تفسير خود ، ج 1 ، ص 471 - 472 اين مطلب را از شعبى و مسروق از قتادة روايت كرده است و ظاهرا قتاده نيز از ابن عباس روايت كرده است . و قطب راوندى هم در قصص الانبياء ، ص 324 اين مطلب را مثل قمى و طبرسى آورده است .
( 4 ) . مناقب حلبى ، ج 1 ، ص 161 به نقل از مبسوط شيخ طوسى و در مختصر الدول ، ص 96 به جاى سيريه ، كلمه شيرين آمده است و همين صحيح است .
( 5 ) . قرب الاسناد ، ص 7 و حلبى در مناقب آل ابى طالب ، ج 1 ، ص 169 گفته است كه اين قاطر همان دلدل بوده كه شهباء هم ناميده مىشده است و پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله آن را به على عليه السّلام داد و سپس مال حسن عليه السّلام و سپس مال حسين عليه السّلام شد و در پيرى كور شد .
( 6 ) . مناقب ، ج 2 ، ص 225 .