هنگامى كه مسلمانان به نزديكى مكه رسيدند ، وقت نماز ظهر شد كه بلال اذان گفت و رسول الله صلّى اللّه عليه و آله نماز ظهر را به اتفاق مسلمانان به جماعت برپا كرد . خالد بن وليد به همراهانش گفت : اگر در حال نماز حمله كنيم ؛ بر آنان پيروز مىشويم ؛ زيرا نمازشان را قطع نمىكنند . سپس گفت : ولى بعد از اين ، نماز ديگرى مىخوانند كه در نظر آنها از چشمشان عزيزتر است و در حالى كه مشغول آن نماز شوند به آنها حملهور مىشويم !
( 1 ) اما جبرئيل بر رسول الله صلّى اللّه عليه و آله نازل شد و اين آيات را بر وى وحى فرمود :
« وَ إِذا كُنْتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلاةَ فَلْتَقُمْ طائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَكَ وَ لْيَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ فَإِذا سَجَدُوا فَلْيَكُونُوا مِنْ وَرائِكُمْ وَ لْتَأْتِ طائِفَةٌ أُخْرى لَمْ يُصَلُّوا فَلْيُصَلُّوا مَعَكَ وَ لْيَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَ أَسْلِحَتَهُمْ وَدَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ تَغْفُلُونَ عَنْ أَسْلِحَتِكُمْ وَ أَمْتِعَتِكُمْ فَيَمِيلُونَ عَلَيْكُمْ مَيْلَةً واحِدَةً وَ لا جُناحَ عَلَيْكُمْ إِنْ كانَ بِكُمْ أَذىً مِنْ مَطَرٍ أَوْ كُنْتُمْ مَرْضى أَنْ تَضَعُوا أَسْلِحَتَكُمْ وَ خُذُوا حِذْرَكُمْ إِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْكافِرِينَ عَذاباً مُهِيناً . فَإِذا قَضَيْتُمُ الصَّلاةَ فَاذْكُرُوا اللَّهَ قِياماً وَ قُعُوداً وَ عَلى جُنُوبِكُمْ فَإِذَا اطْمَأْنَنْتُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلاةَ إِنَّ الصَّلاةَ كانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتاباً مَوْقُوتاً »
« 1 » ؛ چون در ميان آنان بودى و براى آنان به ( امامت ) نماز برپا كردى بايد گروهى از آنها سلاح برگيرند و با تو به نماز بايستند و چون سجدهء نماز به جاى آورند اين سپاه عقب بروند و دستهء ديگر كه نماز نخواندهاند ، بيايند و با تو نماز بخوانند ، و احتياط كنند و سلاح خويش برگيرند ، زيرا كافران خوش دارند كه از وسايل و سلاحتان غافل شويد تا غافلگيرتان كنند . اگر بيمار بوديد و يا باران آزارتان مىداد ، مانعى ندارد كه سلاح بر زمين گذاريد ؛ ولى وسايل دفاعى را با خود برداريد ، خداوند عذاب خواركنندهاى براى كافران آماده كرده است . و چون نماز را به پايان برديد ، خدا را ايستاده و نشسته و به پهلو خفته ياد كنيد و چون آرامش يافتيد ، نماز را تمام كنيد كه نماز در وقتهاى معين بر مؤمنان واجب شده است .
( 2 ) پس از آن رسول الله صلّى اللّه عليه و آله اصحاب خود را به دو گروه تقسيم كرد : گروه اوّل سلاح خويش را برگرفته و در مقابل مشركان صف كشيدند و گروه دوم ركعت اوّل را با رسول الله صلّى اللّه عليه و آله به جاى آورند و نماز خويش را به اتمام رسانده و به جاى گروه اول رفتند تا آنها به نماز بايستند . گروه دوم آمده و در ركعت دوم پيامبر صلّى اللّه عليه و آله به وى اقتدا كردند و پس از آنها تشهد نماز را خواند ، برخاستند و ركعت دوم نماز خود را به صورت فرادى به اتمام رساندند . « 2 »
هامش
مسلمانان و مشركان از هم فاصله داشتهاند و قبل از حديبيه بين آنها فاصلهء نزديكى نبوده است كه باعث نماز خوف شود ؛ چنان كه ظاهر خبر دوم از تفسير قمى و مغازى واقدى ، اين را مىرساند .
( 1 ) . نساء ( 4 ) ، 102 - 103 و اين خبر در تفسير قمى ، ج 2 ، ص 310 آمده است .
( 2 ) . تفسير قمى ، ج 1 ، ص 150 و شيخ طوسى در التبيان ، ج 3 ، ص 311 مىنويسد : پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله در عسفان و مشركان