عادل و يا از عدل واحد كه عارف به احتياط است بپرسد .
( مسأله 3 ) : مراد از اعلم يعنى استادتر در بيرون آوردن حكم الله و
فهميدن آن از ادله شرعيه ( 1 ) مى باشد ، و در شناخت اعلم و وجوب رجوع به او
خبر عدل واحد از اهل خبره كه از قول او ظن ( 2 ) حاصل شود ، كفايت مىكند .
هامش
= و به بيان ديگر هم اجتهاد و تقليد و احتياط هر سه در عدم نياز و بلكه عدم امكان
تقليد نسبت به آنها ، با هم مساويند ( البته اين حكم در صورت عدم استلزام پاره اى از
محذورات و موانع عقلى و شرعى مانند عسر و حرج جارى است ) .
و احتياط را فقها و بزرگان در بجا آوردن آنچه كه احتمال وجوب در آن باشد و
ترك آنچه احتمال حرمت باشد مى دانند و اصوليين و حتى اخباريين نيز احتياط را
در شبهات وجوبيه مطلقا لازم نمى دانند و در شبهات تحريميه نيز اكثر اصوليين
احتياط را در اين صورت نيز لازم نمى دانند و ليكن به نظر اين كمترين در مسائل
مستحدثه و مسائلى كه احتمال ورود دليل در آنها نمى باشد احتياط لازم نيست ، چه
در شبهات وجوبيه و چه در شبهات تحريميه ، و چه در فقه و چه در اصول ، و تحقيق
مطلب در محل خود بيان شده است .
( 1 ) محمد باقر شيرازى : و اعلم به نظرات ديگر از بزرگان نيز باشد به مضمون
( أعلم الناس من جمع علم الناس إلى علمه ) .
( 2 ) ميرزاى شيرازى - محمد باقر شيرازى : بلكه با عدم تمكن از علم به هر ظنى
مى توان اكتفا نمود و بلكه هر گاه احتمال در يكى باشد كه در ديگرى نباشد ، لزوم
اخذ به آن بعيد نيست .
محمد كاظم طباطبائى : ليكن به شرط عدم علم و بينه ، و در اين صورت
مطلق مظنه بلكه مطلق احتمال اعلميت در يكى دون ديگرى در وجوب أخذ به آن
كافى است .
محمد تقى شيرازى : مظنه اعتبارى ندارد .
محمد باقر شيرازى : كفايت ظن نوعى و عدم ظن به خلاف خالى از قوت
نيست .