( 1 ) سعد بن ابى وقاص گفت : يا رسول اللّه ! آيا سوارهها را با افراد ضعيف مساوى قرار مىدهى ؟ ! رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله فرمود : مادرت به عزايت بنشيند ! آيا جز به كمك همين ضعفا پيروز مىشويد ؟ ! « 1 »
اختلاف بر سر غنائم برپا شده بود كه نزد رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله آمدند و پرسيدند ؟ اين غنائم مال كيست ؟
خداوند نازل فرمود :
« بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْأَنْفالِ قُلِ الْأَنْفالُ لِلَّهِ وَ الرَّسُولِ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ أَصْلِحُوا ذاتَ بَيْنِكُمْ وَ أَطِيعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ »
« 2 » ؛
بنام خداوند بخشنده و مهربان . از تو دربارهء انفال ( غنائم ) مىپرسند ، بگو : « انفال از آن خدا و پيامبر است » .
از خدا بترسيد و ميانهء خودتان آن را اصلاح كنيد و اگر ايمان داريد به خدا و پيامبرش گردن گذاريد .
پس مردم از بدر برگشتند ، در حالى كه غنيمتى نداشتند . تا اين كه پس از آن اين آيه نازل شد :
« وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبى وَ الْيَتامى وَ الْمَساكِينِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ . . . »
« 3 » ؛ بدانيد از هر چيزى كه به غنيمت گرفتيد ، يك پنجم آن براى خدا ، پيامبر ، خويشان ، يتيمان ، فقيران و درراهماندگان است .
( 2 ) رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله ، غنائم بدر را تخميس نكرد ، بلكه همهء آن را بين اصحابش تقسيم نمود . « 4 »
شيخ طوسى رحمه اللّه در التبيان مىنويسد : گروهى گفتند : همانا نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله افرادى را براى جنگ و درگيرى به پيش فرستاد كه در نتيجه عدهاى بسيار سختى كشيدند و برخى در كنار پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله باقى ماندند . و پس از آن كه جنگ به پايان رسيد با هم اختلاف پيدا كردند ؛ دستهاى مىگفتند : اين غنائم مال ماست ، زيرا ما جنگيدهايم و اينها را برداشتهايم و دستهاى ديگر مىگفتند : ما از پشت سر ، شما را پشتيبانى و تدارك مىكردهايم . عدهاى ديگر مىگفتند : ما از نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله محافظت مىكردهايم و اگر مىخواستيم ، مىتوانستيم بياييم و غنائم جمعآورى نماييم . براى همين خداوند اين آيه را نازل كرد و به آنها فهماند كه آنچه رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله اجرا مىكند ، حتمى و درست است . اين مطلب را عكرمه از ابن عباس و او از عبادة بن صامت روايت كرده است . « 5 »
هامش
( 1 ) . اين را واقدى با سندى از عكرمه نقل كرده است ( ج 1 ، ص 99 ) .
( 2 ) . آيهء اول از سورهء انفال .
( 3 ) . الانفال ( 8 ) ، 41 .
( 4 ) . تفسير قمى ، ج 1 ، ص 254 - 255 و واقدى آن را با سندى از عبادة بن صامت روايت كرده است و كامل آن اين گونه است : سپس در جنگهاى بعد از بدر خمس را بر مىداشت .
( 5 ) . التبيان ، ج 5 ، ص 72 - 73 .