( 1 ) ابن شهر آشوب به نقل از ثعلبى در تفسيرش و ابن عقبه در كتاب ملحمه و ابى السعادت در فضائل العشرة و غزّالى در احياء العلوم و كيمياى سعادت با روايت از ابى يقظان ( عمار بن ياسر ) و از طريق خاصه ، از ابن بابويه و ابن شاذان و كلينى و طوسى و ابن عقده و ابن فياض و عبدلى و صفوانى و ثقفى با سندهايشان از ابن عباس و ابى رافع و هند بن ابى هاله از نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله نقل مىكنند كه فرمود : خداوند به جبرئيل و ميكائيل وحى فرمود كه من بين شما برادرى ايجاد كردم و عمر يكى از شما را طولانىتر از عمر ديگرى قرار دادم . حال كدام يك از شما حاضر است كه خود را فداى برادرش كند ؟ هر دوى آنها را از مرگ كراهت داشتند .
پس خداوند به آنها وحى كرد : آيا مثل ولى من ، على بن ابى طالب نيستند كه بين او و پيامبرم ، محمد صلّى اللّه عليه و آله برادرى برقرار كردم و على جان خويش را فداى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله نمود ؟ او در جاى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله خوابيده است تا آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله جان سالم به در ببرد ، حال به زمين برويد و او را از دشمنان در امان نگه داريد .
پس جبرئيل به زمين هبوط كرد و بالاى سر آن حضرت و ميكائيل پايين آن حضرت نشستند و در اين حال جبرئيل مىگفت : به به ! چه كسى مثل تو است اى پسر ابو طالب ، به خدا قسم كه ملائكه به تو افتخار مىكنند !
خداوند در شأن على عليه السّلام اين آيه را نازل كرد :
« وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّهِ »
« 1 » ؛ و از ميان مردم كسانى هستند كه جان خويش را براى كسب رضاى خداوند ، فدا مىكنند .
( 2 )
منزلگاههاى بين راه
طبرسى در اعلام الورى در تكملهء خبر على بن ابراهيم قمى مىنويسد : رسول الله صلّى اللّه عليه و آله از غار خارج شد و ابن اريقط او را از ميان كوهها به راه نخله راهنمايى كرد و جز به مقدار كمى به مسير اصلى بازنگشتند . « 2 »
هامش
( 1 ) . مناقب آل ابى طالب ، ج 2 ، ص 64 - 65 و كلينى در الروضة ، ص 119 و شيخ طوسى در امالى ، ص 469 و كراجكى در كنز الفوائد از خطيب خوارزمى و در تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 39 ، آمده است و آيه از سوره بقره آيه 207 است .
( 2 ) . ابن اسحاق اين مطلب را در سيرهاش نقل كرده و اضافه كرده است : سپس آنها را از خرّاز عبور داد و سپس از ثنيّة المرّة ، مدلجة لقف بعد ، مدلجة مجاج ، مرجح ، ذى الغضوين يا العضوين ، وادى ذى كثر ، جدا جد از راه أجرد ، ذا سلم از راه مدلجة تعهن ، قلعهء عبابيد ، الفاجّة يا القاحه ، العرج و سپس گردنهء العائر يا عاشر گذشتند تا به وادى رثم رسيدند . آنگاه راهنما آنها را به قباء در ميان بنى عمرو بن عوف برد و اين در دوشنبه ، دوازدهم ربيع الاول به هنگام ظهر اتفاق افتاد . ( سيره ابن اسحاق ، ج 2 ، ص 136 ) در كتاب اطلس تاريخ اسلام ، ص 69 نقشهء 39 همين مسير با قياس با راه اصلى ترسيم شده است .