ولى مجازاً نسبت پنهانى را به خود « سر » ميدهند . در هر صورت با آمدن ماه رجب تا پايان آن امنيّت مطلقه همه جا را فرا ميگرفت مردم ديگر از يكديگر ترس و وحشت نداشتند و راهها نيز امن مىگشت . قُلْ قِتالٌ فِيهِ كَبِيرٌ . . . - بگو اى محمّد صلّى اللَّه عليه و آله جنگ در ماه حرام گناه بزرگى خواهد بود . سپس كلام و مطلب را مجدداً شروع كرده ميفرمايد : وَ صَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَ كُفْرٌ بِهِ . . . - و جلوگيرى از راه خدا و كفر به او وَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ . . . - و جلوگيرى از ( آمدن به ) مسجد الحرام و بعضى گفتهاند مراد اين است كه جنگ در ماه حرام و نزد مسجد الحرام و برخى نيز گفتهاند يعنى كفر به خدا و مسجد الحرام ( جبائى ) وَ إِخْراجُ أَهْلِهِ . . . - و بيرون كردن مسلمين را كه اهل مسجد الحرام بودند از آن ( اكبر ) گناه آن بزرگتر است ( عند اللَّه ) نزد خدا . مراد وقتى است كه كفار قريش مسلمانان را از مكه بيرون كردند و آنان هجرت نموده بمدينه آمدند . و از اينكه فرموده « قتال فيه كبير » استفاده مىشود كه جنگ نمودن در ماه حرام جايز نيست زيرا اين نحو عبارت را در جايى ميگويند كه كار ، گناه و ممنوع باشد . و نقل شده كه پيغمبر اسلام صلّى اللَّه عليه و آله ديه و پول خون « عمر بن حضرمى » . ( مقتول را ) به عهده گرفته ادا نمود . وَ الْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ . . . - فساد و فتنهانگيزى در دين بزرگتر است از قتل عمر بن حضرمى در ماه حرام بعضى از مفسرين مانند قتاده و ديگران ميگويند حرمت جنگ در ماه حرام و در نزد مسجد الحرام نسخ شد به آيه : « وَ قاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ « 1 » » ( مشركين را بكشيد تا اينكه فتنهاى نباشد » و به آيه « فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ « 2 » »
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ٢ — صفحة 292
مساهمون: الشيخ الطبرسي
ص٢٩٢
هامش
( 1 ) آيه 193 از سوره بقره .
( 2 ) آيه 91 از سوره نساء