و پروردگار جهانيان است ، ضمناً از اين آيه دو چيز استفاده مىشود . 1 - وجوب شكر نعمت دهنده 2 - راه و طرز آن
الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
- معناى اين دو صفت و فرق آنها با هم در تفسير
« بِسْمِ اللَّهِ »
گذشت و تكرار آنها پس از حمد به منظور تأكيد است ولى على بن عيسى رمانى ميگويد :
ذكر اين دو صفت پس از بسم اللَّه و پس از حمد تكرارى است زيرا پس از بسم اللَّه چون كلمه « اللَّه » به معناى كسى است كه شايستگى پرستش دارد
« الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ »
بيان سبب اين لياقت و شايستگى است و پس از حمد براى بيان علت و سبب اين شكر و سپاس است .
مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ -
پس از بيان مالكيت خدا در اين عالم ، اين آية مالكيت و سلطنت او را در جهان ديگر بيان مىكند و منظور از « يوم » ( روز ) زمان است مطلقا نه روز اصطلاحى مقابل شب .
بعضى ميگويند : منظور از « روز » ادامه نور و روشنى است تا سر نوشتها تعيين شده هر كسى در مكان خود مستقر گردد .
در بارهء
« يَوْمِ الدِّينِ »
جبائى ميگويد يعنى روزى كه بر دين جزا و پاداش داده مىشود .
محمّد بن كعب معتقد است يعنى روزى كه جز دين چيزى سود نمىبخشد .
با اينكه خدا مالك همه عالمها است علّت اينكه او را فقط مالك روز دين و عالم آخرت معرفى مىكند بيان عظمت و اهميت آن روز است مانند آيه كريمه :
« رَبُّ الْعَرْشِ »
خداى عرش كه براى بيان عظمت عرش است .
ضمناً اين آيه بر اثبات معاد و لزوم ترس و اميد از آن ، دلالت دارد زيرا تصور آن جهان خوف و اميد را در انسان پديد ميآورد .
إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ -
روى قانون ادبى عربى مقدم شدن « ايَّاكَ » ( تو را ) بر دو فعل براى بيان انحصار است يعنى خدايا منحصراً تو را ميپرستيم نه غير تو را و فقط از تو كمك ميجوئيم نه از غير تو .
عبادت ، خود نوعى شكر است و نيز هدف از آن است زيرا عبادت آخرين درجه