آنست ، مىريزد .
از رود سوراى پايين ، رود ديگرى جدا مىگردد كه به آن رود نرس گفته مىشود ؛ سرچشمهء آن از كنار جامع قديم [ ( حلّهء قديم ) ] است ؛ سپس از دهات و كشتزارها عبور مىكند و از آن نهرهايى منشعب مىگردد كه اطراف كوفه يا قسمتى از آن را آبيارى مىكند ؛ سپس از حارثيّه و حمّام عمر و از پل قامغان گذشته ، به شش فرسخى دهانهء رود نرس مىرسد ، و از دهانهء رود نرس تا حمّام عمر شش فرسخ راه است ؛ سپس اين رود در رود بداة كه در اطراف كوفه و در شرق فرات جارى است ، مىريزد .
رود سوراى بالا كه پس از گذشتن از پل قامغان رود صراة بزرگ خوانده مىشود ، از عقر و دهات و كشتزارها گذشته ، سپس از صابرنيثا عبور مىكند ؛ در آنجا از آن رودهايى جدا مىگردد و كشتزارهايى را كه در غرب آن است آبيارى مىكند .
از فرات رود ديگرى منشعب مىشود كه به آن رود صراة جاماس گفته مىشود ؛ سرچشمهء اين رود از جايى به نام نواعير است ؛ پس از عبور از آنجا ، كشتزارهاى آن را آبيارى مىكند و سه فرسخ پايين شهر نيل به رود صراة بزرگ مىريزد ؛ صراة بزرگ از شهر نيل عبور مىكند و در آنجا پلى بر آن بستهاند كه به آن پل ماسى [ ( الماسى ) ] گفته مىشود ؛ وقتى اين رود از آن پل عبور كرد ، رود نيل خوانده مىشود و از دهات و آبادانيها مىگذرد تا به محلى كه به آن هول گفته مىشود ، مىرسد ؛ ميان اين رود و نعمانيه كه در كنار دجله قرار دارد ، كمتر از پنج فرسخ راه است و از آنجا اين رود به سوى دجله برمىگردد ؛ سپس از آنجا به سوى رود سابس ، و قرية الراكبه كه در كنار دجله است مىپيچد و آنجا رود سابس خوانده مىشود و يك فرسخ پايين آن قريه به دجله مىريزد .
اين رودهايى بود كه از فرات جدا مىشد و يا بدان مىريخت . چون از رود فرات آسوده گشتى ، بر توست كه رودهاى دجله را كه به آن مىريزد و يا از آن جدا مىگردد استخراج كنى ؛ و من آنها را براى تو روشن كردهام . ان شاء الله تعالى .
شناسايى رودهايى كه به رود دجله مىريزند
[ 1495 ] ( 1965 ) از آن جمله است رودى كه به آن ذيب گفته مىشود « 1 » ؛ سرچشمهء اين رود از
هامش
( 1 ) خوارزمى مىگويد : از عرض 39 درجه و صفر دقيقه مىگذرد . ( همان ، ص 130 ) .