و پرنعمتى اطراف آنست ؛ بر اين رود پلى بسته شده است و دهات و آبادانيهاى بسيار اطراف آنست ؛ از اين رود ، نهرهاى بسيارى جدا مىگردد و نهر ملك ناحيهايست از سواد ؛ و محل ريختن اين رود سه فرسخ پائين مداين و در سمت غربى دجله است .
از رود فرات رود ديگرى نيز جدا مىشود كه به آن كوثى گفته مىشود ؛ سرچشمهء اين رود سه فرسخ پايينتر از نهر ملك واقع است ؛ در اطراف اين رود كشتزارها و دهات بسياريست ؛ بر روى اين رود پلى است و از آن نهرهاى بسيارى منشعب مىگردد كه ناحيهء كوثى از خورهء اردشير بابكان و قسمتى از ناحيهء رود جوبر [ ( نهر جوبر ) ] را آبيارى مىكند و از كوثى ربّا عبور مىكند و در ده فرسخى پائين مداين در سمت غربى به دجله مىريزد .
وقتى فرات 6 فرسخ از رود كوثى گذشت به دو قسمت تقسيم مىگردد : شعبهاى از آن از پل كوفه عبور مىكند و با شهر كوفه تماس حاصل مىكند كه در آنجا بر روى فرات پلى بسته شده است ، سپس به بطايح مىرسد . شعبهء ديگر فرات رودى بزرگ است ، حتى بزرگتر از خود فرات و پهناورتر از آن ، كه به آن رود سوراى بالا گفته مىشود ؛ اين شعبه از ميان دهات و كشتزارها عبور مىكند و از آن نهرهاى بسيارى جدا مىگردد و ناحيهء سورا و بربيسما و باروسما را آبيارى مىكند و در مقابل شهر قصر ابن هبيره ، ميان رود و اين شهر كمتر از يك ميل و در آنجا پلى بر روى رودخانه بسته شده كه پل سورا نام دارد .
از فرات رودى به نام ابى رحا منشعب مىشود كه سرچشمهء آن يك فرسخ بالاى قصر ابن هبيره است و از كنار اين شهر [ ( قصر ابن هبيره ) ] مىگذرد و يك فرسخ پايينتر از قصر ابن هبيره به رود سورا مىريزد ؛ رود سورا ميان قصر ابن هبيره [ ( تا شاخهء اصلى فرات ) ] شش فرسخ امتداد مىيابد .
از فرات رود ديگرى جدا مىگردد كه به آن رود سوراى پايين گفته مىشود ، در دهانهء اين رود پل بزرگى است كه به آن پل قامغان گويند و آب رود در آنجا غرّشى بزرگ دارد ؛ اين رود از دهات و آباديها مىگذرد و از آن نهرهاى بزرگى جدا مىگردد كه ناحيهء بابل و خطرنيه و جامعين [ ( حلّه ) ] و فلّوجه بالا و پايين را آبيارى مىكند ؛ اين رود از ميان شهر بابل مىگذرد و از جامعين [ ( حلّه ) ] جديد و قديم گذشته ، از حمدآباد و خطرنيه عبور مىكند ؛ سپس از قسيّن گذشته ، در آنجا از آن نهرهايى جدا مىشود كه ناحيهء جنبلاء [ ( حسلا ) ] و آنچه را كه بالاى آنست آبيارى مىكند و در رودى كه از فرات جدا مىشود ، و همان رود بداة پائين و از نواحى كوفه و سواد
عجائب الأقاليم السبعة إلى نهاية العمارة ( فارسى ) — صفحة 202
مساهمون: سهراب
ص٢٠٢